Sultan’ın Çeşmesi, Achille Befani Formis (1832-1906), 1877 Napoli Güzel Sanatlar Sergisi’nden satın alınmış. Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Museo e Real Bosco di Capodimonte, Napoli, 2019.
Fransız yazar Jean-LucRacine’in (1639-1699), 1672 yılında oynanmış ve yayınlanmış Bayazıt (Bajazet) adlı tragedyasına yazmış olduğu önsözler bize çok şey söylüyor.
Önce yazdığı tarihe bakalım ve değerlendirme yaparken bunu dikkate alalım: İnebahtı Deniz Muharebesi’den (1571) yüzyıl sonra, İkinci Viyana Kuşatması’ndan (1683) önce.
Racine, Osmanoğulları’ndan Atalide ve Şehzade Bayazıt’ı (IV. Murat’ın oğullarından biri) özü sözü doğru, asil kişiler olarak betimliyor. Onlar, birbirlerini seven ve ölümü göze alarak dürüst davranan kişilerdir.
Yazar bu tragedyanın Osmanlı Sarayı’nda geçen gerçek bir macera olduğunu öne sürüyor.
Halkın göreneklerinde hiçbir değişiklik yapmamaya ve Osmanlı İmparatorluğu Tarihi’ne aykırı düşmemeye özen gösterdiğini belirtiyor.
Racine, taze bir öykü yazdığını, otuz yıl önce Osmanlı Sarayı’nda geçen bir olayı anlattığını yazıyor.
Yazar, tragedyada kahramanlara karşı beslenen saygının, bizlerden uzaklaştıkları oranda arttığını vurgularken, ülke uzaklığının, zaman yakınlığını bir dereceye kadar giderdiğini savlıyor.
Fransız tiyatrosunda Türk kahramanların, çağdaş olmakla birlikte yücelik gösterdiklerini; oysa göreneklerinin büsbütün başka olduğunu; sarayda yaşayanlarla tanışlığın az olmasının onları başka bir çağda yaşayan insanlar gibi görmelerine yol açtığını söyledikten şöyle bir saptama yapıyor: “Atinalılar da Persleri az çok bu gözle görürlerdi.”
Yararlanılan Kaynak
Bayazıt, Racine, Cumhuriyet Dünya Klasikleri Dizisi, 1999.