Okumak / Dinlemek

Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu, Torino, 2026.

Okumanın dijital ortama taşınması, farklı çözümler üretilmesini de gündeme getirdi. Dijitalden okumayı, dijitalden dinleme takip etti. İçerik üretiminde yapay zekadan yararlanma, maliyetleri önemli ölçüde düşürdüğü için, giderek arttı.

Sesli kitap için seslendirme, stüdyo ortamında, tercihan sesi tanınan ve sevilen profesyonellerce yapılırken yapay zeka destekli sistemler, stüdyoya ve seslendirme sanatçılarına ödenen paraları gerektirmediği gibi insana bağlı sistemlerin yavaşlığını da ortadan kaldırıp içerik üretimini hızlandırdığı için bir maliyet avantajı daha yarattı. Sevilen bir sanatçının sesinin yerini tutmasa da gelişmiş algoritmalarla tonlama, vurgu ve duraklamaları ile doğal konuşma hissini veren seslendirmeler başladı. Bu algoritmalar, interaktif de oldukları için, dinleyicilerine tercih ettikleri ses tonunu, konuşma hızını seçme imkanı da sunarak kullanıcı memnuniyetini artırmayı hedefliyor.

Tabii ki hala şiiri Selçuk Yöntem’in sesinden dinlemeyi, onun sesindeki duygusal derinliği hissetmek isteyebiliriz ama belki de teknik, akademik içeriklerde yapay zeka tabanlı seslendirme yeterli olabilir. Zamanla bu teknolojinin daha da gelişerek duygusal ifadeyi güçlendirmesi de olası.

Yapay zeka ile seslendirme, geleneksel sesli kitap üretiminden daha düşük bütçeyle daha fazla içeriğin sesli formata dönüştürülmesini mümkün kıldığından bağımsız yazarlara, küçük yayınevlerine fırsat eşitliği; daha çok dile ve aksana erişme imkanı sağlayarak küresel fırsat eşitliği ve daha demokratik bir dünya için umut yaratabilir. Ütopik bile olsa, en azından bunu ümit edebiliriz.

Ben hala kitaptan okumaya devam ediyorum, dijitalden okuma aygıtım da yok. Kitap ile olan duygusal bağım dijitale geçmeme izin verir mi bilemem. Ama Dijital Kitaplar’dan gelen bir e postayı okuyunca bazı avantajları olabileceğini düşündüm ve bilgileri paylaşmak istedim. Okumak değil belki ama dinlemek, özellikle metropollerde trafikte uzun zaman geçirenlerin zaman kaybını önleyebilir diye düşündüm. Ne de olsa en önemli şey vakti değerlendirmek.