Şanlıurfa Müzesi ve Tarih Öncesi Devirler 8 Demir Çağı

DEMİR ÇAĞI

MÖ 1100-330

Çağın başlangıç evresi, Anadolu’da imparatorlukların çöktüğü, kentlerin boşaldığı, kırsal nüfusun arttığı bir dönemdir.
Ön Asya’daki iklim değişikliği daha ılıman bölgelere göçü gerekli kılmış, Kuzey Mezopotamya ve çevresinde etnik çeşitlilik artmıştır.
MÖ 9. yüzyılda Hitit İmparatorluğu’nun yıkılmasından sonra Frig Krallığı, Doğu Anadolu’daki göçer gruplar ise birleşerek Urartu Krallığı’nı kurmuştur.

Ziyafet sahneli ortostat, bazalt, Geç Hitit dönemi, MÖ 9. yüzyıl, Gaziantep, İslahiye, Örtülü Köyü.
İmparatorluğun dağılmasından sonra Hititler varlıklarını Güneydoğu Anadolu’da, Geç Hitit krallıklarında sürdürmüşler, bölgeye güneyden gelen Arami kabilelerinin kurdukları krallıklarla aynı coğrafyayı paylaşmışlardır. Yeni Asur kralları, Kuzey Mezopotamya ve Güneydoğu Anadolu’yu fethetmiş, yeni yerleşimler kurmuş, buralara başka bölgelerden zorunlu göçle nüfus aktarılmıştır. Böylece hem tarım için işgücü artırılmış, hem de farklı etnik gruplar karıştırılarak yönetime karşı oluşabilecek direnişler engellenmiştir. MÖ 8. ve 7. yüzyıllarda Orta Fırat Havzası ve çevresi Yeni Asur İmparatorluğu’nun eyaletleri olmuştur.
Stelde, karşılıklı sandalye üzerinde oturan soylu çift, içki ve yemek sahnesinde betimlenmiştir. Sağda oturan kadın ise, yukarı kaldırdığı sağ elinde bir ayna, göğüs hizasında tuttuğu sol elinde ise çift yapraklı lotus demeti tutmaktadır. Orta bölümde bir tabure üzerinde üst üste konmuş dört dilim ekmek ve üzerinde iki adet yiyecek betimi bulunmaktadır. İkisinin de belinde kemer, başında takke vardır. Erkek uzun sakallı ancak bıyıksızdır.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Gaziantep Arkeoloji Müzesi, 2018.

Demir işleme teknolojisi gelişmiş, daha etkili silah ve aletler üretilmiştir.
MÖ 7. yüzyıldan itibaren yazı saray okullarından dışarı çıkıp yaygınlaşmaya başlamıştır.
Deve kervanlarının oluşturulmasıyla ticaret yolları çeşitlenmiş, ticaret daha uzun mesafeye ulaşılabilir olmuştur.
MÖ 6. yüzyılda Lidya’da ilk para basılmış, ticaretin ve tüm ekonomik sistemin ölçüleri değişmeye başlamıştır.
Eğimli arazide teraslama yapılmaya, düz araziler su kanallarıyla sulanmaya başlayınca tarımda verim artışı sağlanmıştır. Yerleşim yerlerinin su ihtiyaçları açılan kuyularla karşılanmıştır.
MÖ 612-550 yıllarında Anadolu, Med İmparatorluğu’nun; Bereketli Hilal bölgesi Geç Babil İmparatorluğu’nun yönetimine girmiştir.
MÖ 550-330 yıllarında ise Pers İmparatorluğu’na bağlanmıştır.

Demir Çağı’na, MÖ 6.-5. yüzyıla tarihlenen, Harran’da bulunmuş bazalta işlenmiş Kral Nabonid kabartmalı kitabeden detay.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Şanlıurfa Müzesi, 2018.

Bazalta işlenmiş Kırların Koruyucu Tanrısı Gölpınar’da bulunmuş bir Demir Çağı eseri.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Şanlıurfa Müzesi, 2018.

Yararlanılan Kaynaklar

Şanlıurfa Müzesi bilgilendirme levhaları
Kars Müzesi bilgilendirme levhası
Aktüel Arkeoloji Ocak-Şubat 2019
Avcı Toplayıcı, Metin Kartal.
Avcı Toplayıcılıktan Tarım Devrimine, Ayla Sevim Erol.
Anadolu’da Paleolitik Sanat, Marcel Otte.