Seramik 43 Transkafkasya Çömlekleri 2

11. ve 13. yüzyıllar arasında Gürcistan’da gelişen bir sanat da dekoratif biçimde boyanmış Dmanisi çömlekleridir. Ortaçağ Gürcü seramik stili ve tekniği İslam kültüründen, özellikle Selçuklu İran’ından etkilenmiştir. Tang, Beş Hanedan ve Sung dönemi Çin seramikleri Transkafkasya’daki çeşitli arkeolojik yerleşim yerlerinde bulunmuştur. Gürcistan çömlekleri, Çin çömleklerine yönelik açık bir hayranlığı dışa vurmaktadır. Gürcü seramikleri teknik olarak İran’dakilere yakındır. Bunlar genellikle çarkta çekilir ve sıcak kapalı fırınlarda pişirilir. Bu fırınlarda ateş ocağı mekanın tam yanındadır. Pişirme ısısı ve atmosferi çok iyi kontrol edilir, çömleklerin tam olarak ve eşit şekilde pişip pişmediğine bakılır. Sırlı çömlekler dışında tüm çömlekler okside edici bir atmosferde pişirilir.

Ortaçağ boyunca üç ayrı tip çömlek üretilmiştir:

1-Sırlanmamış sıradan çömlekler. Bunların arasında uzun ibrikler, geniş ağızlı iki saplı kaplar ve grenades, parfüm veya civa şişesi diye tanımlanan küçük yuvarlak veya konik, dar ağızlı olanlar vardır. Çömleklerin üzerine baskı şeklinde yapılan kabartma süsler karşılıklı duran kuşlar, köpekler veya kurtlar, keçiler ve oyma servi ağaçları ve basit geometrik figürlerden oluşur.

2- Yumuşak pembe renkte sırlı çömlekler. Sır formülleri çeşitli ve teknolojik açıdan karmaşıktır. Sırlar, yüksek kurşunlu sodyum alkali silikat veya kurşunsuz alkali silikat veya ikisi arasında bir şeye benzemektedir. Bu sırlar parlak, şeffaf ve çok güzeldir. Ana renkler mavi, turkuaz ve yeşildir, tümü bakırdan elde edilmiş; patlıcan rengi için manganez; sarı, kahverengi ve turuncu için demir kullanılmıştır. Sırlı çanak çömlek yapımı 11. yüzyılın son çeyreğinden başlayıp 13. yüzyılın üçte birine kadar uzanır. Sırlı ürünler esas olarak kalın, derin kaseler ve çeşitli vazolardır. Tümü yuvarlak tabanlıdır. Kaselerin kenarları İran’daki benzerlerine göre daha az dik ve daha derindir. Salts adı verilen düz ağızlı daha küçük, derin kaseler grubu ve iki ana vazo türü bulunur; İslami alberello ve süslemeleri Çinli atalarına benzeyen omuz testilerinin süsleme, biçim ve rengi tümüyle Çinlidir. Sung vazolarının tarzıyla neredeyse aynıdır. Gürcü seramiklerinin en ilgi çekici olanları Tang Hanedanı dönemi eserlerinden esinlenen çok renkli sırlı avadanlıklardır. Yeşil, sarı ve beyaz zemin üzerine kahverengi, turkuaz, yeşil, mavi ve pembe zemin üzerine açık kırmızı desenler çok görülür. Bu birleşime yalnızca Gürcistan’da rastlanır. Madalyon şeklindeki birçok kase Tang seramiklerini hatırlatırken motifler Sasani metal işlerinden alınmıştır.  Tüm bu motifler MÖ 4. binyılda İran’da bilinmekteydi, Gürcistan’da yeniden ortaya çıkmalarını izah edebilmek zordur.

3- Fayans eşyalar. Bunların yapımında fırınlanmış beyaz bentonit (volkanik kökenli bir kil türü), yumuşatılmış kuvars ve alkali silikatlı sırla frit kullanılmış. Fayans eşyalar alkali silikatlı sırla kaplanmalıdır çünkü kurşunlu sırlar kolay tutmamaktadır. Bu malzeme fırınlandığında bembeyaz, kumlu bir görünüm kazanmakta, en ince bölmelerine kadar sırı emerek yarı saydam hale gelmektedir. Kazılarda çok az sayıda fayans bulunmuştur. En tipik yerel örnekleri insan başı ve papatya benzeri çiçeklerden oluşan kabartmaları içerenlerdir. Bunlar özellikle Ermenistan’da çok görülmektedir ve bir Transkafkasya buluşu olma olasılıkları yüksektir.

Gürcistan’ın tüm sırlı seramikleri Çin’in Tang ve Sung dönemi seramiklerine çok şey borçludur. Gürcistan Orta Doğu sanatının ana hatlarının dışında bir tarz geliştirmemiş, daha çok İran, Bizans ve Çin’in büyük Ortaçağ seramiklerinin sayısız biçimine kendi zarif ve orijinal özelliklerini katmıştır.

Yararlanılan Kaynaklar

Gürcüler, David Marshall Lang, Ceylan Yayıncılık, 1997. Sayfa 127-134.