Categories: Eski Kültürler

Bizans İmparatorluğu 119| Bizans Sarayları 2 Büyük Saray 2

Konstantinopolis ve Ceneviz kenti Pera’nın taslağı, Christoforo Buendelmonti, 1428.
Başka bir çok versiyonu bulunan bu çizim, Osmanlı fethinden öncesine ait tek çizimdir.
Londra’da British Library’de bulunmaktadır.
Fotoğraf: İstanbul İmparatorluklar Başkenti, Stefanos Yerasimos, Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

KHALKE/HALKİ SARAYI

  • Augusteion Meydanı, Büyük Konstantin tarafından düzenlenmiştir. Adını, Augusta sıfatını alan Konstantin’in annesi Helena’dan alır. Bu meydan, şehrin dinsel ve törensel merkezi idi. Justinyen’in at üzerindeki heykeli de bu meydandaydı. Heykel, günümüze ulaşmamıştır.
  • Büyük Saray’ın ana girişi, Augusteion’da, Khalke/Halki Kapısı’ndandı. Augusteion, Aya Sofya’nın güneyinde yer alıyordu, şehrin ana caddesi olan Mese de buradan başlıyordu.

İmparator Justinyen’i atının üzerinde tasvir eden tunç heykelinin bulunduğu sütun. Sol elinde bir küre tutan Justinyen’in sağ eli ise doğuya doğru havada duruyormuş. Başında ise Romalı zırhına tezat, tavus kuşu tüyünden yapılmış, Pers başlığına benzer bir başlık varmış. Bu sütun ve heykelin Justinyen’e değil, İmparator Herakles’e, şehrin kurucusu olan İmparator Konstantin’e, I. Theodosius’un, II. Theodosius’un ait olduğunu söyleyen tarihçiler de vardır.
Osmanlı dönemindeki minyatürlerden anlıyoruz ki heykel ve sütun uzun yıllar boyunca yerinde kalmıştır. Heykel, Osmanlı döneminde bir elyazmasında, bir nakkaş tarafından da resimlenmiştir. 1509 yılındaki küçük kıyamet olarak bilinen İstanbul depreminde sütunun yıkılmış olduğu tahminler arasındadır.
Fotoğraf:www.gnoxis.com

  • Khalke, ismini Büyük Saray’ın bakır kapısından alır. Kapının üzerinde Hz. İsa ikonası vardı. İkonaklast dönemde bu ikonanın indirilmesi engel olmak isterken ölen Theodosia azizelik mertebesine ulaşmıştır.
  • Khalke’nin yeri, Sultanahmet Camii ve Aya Sofya arasında uzanan geniş alanın doğusunda yer alırdı.
  • II. Justinus (565-578) ünlü salon Altın Triklinos’u inşa ettirir. Sekiz köşeli salonun altın kaplamalı tavanından büyük bir avize sarkar. Duvarlar zengin bezemelidir. Salonda her biri on ikişer kişilik 19 kanepe-yatak (kline) iç içe iki halka oluşturur. Ortada imparatorun klinesi bulunur. Burada imparator tarafından özel günlerde yemek verilir. Bu Altın Taht Odası, saray törenlerinin merkezidir. Zamanla başka binaların da eklenmesiyle Boukoleon Sarayı adı verilen kompleksin çekirdeğini meydana getirir.
  • II. Justinus’un ardılı II. Tiberius, kompleksin kuzey tarafını imparator ve ailesi için uyarlamak adına pek çok büyük binayı yıktı ve yerine yenisini yaptırdı. Eski saray bahçesinin olduğu yeri bir hamam ve ahırları da içeren büyük yapılarla doldurdu.
  • Altın Taht Odası’nın kuzeyinde, II. Justinyen’in ilk saltanatına (685-695) atfedilen ve onun adıyla anılan uzun bir hol vardır. Yine kuzeyde Theophilos’a (829-843) atfedilen çeşitli törensel yapılar; 9. yüzyılın üç ana mali ofisi, bir hamam ve Altıncı Ökümenik Konsil (680-1) ile 691-2’deki Konsil’e ev sahipliği yaptıktan sonra 10. ve 11.yüzyıllarda hazinenin arşivini barındıran büyük kubbeli idari bir yapı bulunurdu. Mali bakanlıklar Büyük Saray topraklarının kuzey doğu köşesinde yoğunlaşmıştı.
  • Altın Taht Odası’nda bir mekanizma ile çalıştırılan ve üzerinde kuşlar uçuşan altın bir ağaç vardı.

MAGNAURA SARAYI

  • Magnaura, önce Senato binası olarak, daha sonra da Üniversite olarak hizmet gördü. Üniversitenin, 849 yılında, İmparator Theofilos‘un karısı Theodora ile Patrici Petronas‘ın ağabeyi, önce taht naibi, 10 yıl boyunca Bizans İmparatorluğu’nun gerçek hükümdarı olmuş Sezar Bardas (ö.866) devrinde kurulduğu düşünülüyor.
  • En ünlü bölümü Kabul Salonu’dur. Altı basamakla çıkılan imparator tahtı, gizli bir mekanizma ile tavana kadar yükselirken, tahtın iki yanındaki altın kaplamalı aslan heykelleri kükrer.
  • Bu yapı Büyük Saray’ın diğer daireleri ile bağlantılıdır.
  • Tavandan gümüş avizeler sarkar.
  • Sütunların aralarında değerli kumaştan perdeler asılıdır.
  • Magnaura’da imparatoriçelere ait hamam bulunur.

532 Nika İsyanından sonra inşa edilen Senato’nun anıtsal kapısının canlandırması, Justinyen dönemi tarihçisi Prokopius’un betimlemelerine göre yapılmıştır.
Fotoğraf:www.byzantium1200.com/es.html

DAPHNE  SARAYI

  • Büyük Saray’ının ana kanatlarından biridir. İmparatorların ve ailesinin yaşadığı bölümdür.
  • Bir kaynağa göre ismini senato üyelerine burada verilen defne dalından alır. Diğer bir kaynağa göre ise Roma’dan getirtilen bir Daphne heykelinden sonra bu isimle anılmaya başlanmıştır.
  • Sarayın tören salonunda birkaç imparatoriçenin taç giydiği biliniyor.
  • Daphne Sarayı, Khalke’deki Altın Triklinos yapılıncaya kadar sarayın en önemli dairesi olarak işlev görür.
  • Sultanahmet Camii’nin altında kalması nedeniyle kesin planı ve görünümü belirsizdir, hakkındaki tüm bilgiler yazılı kaynaklardan gelmektedir.
  • Kathisma denen İmparator Locasının, Daphne’ye yakın olduğu düşünülüyor.

İmparatorlar maiyetlerine mevkilerine göre evler tahsis ederlerdi. Sarayda görevli din adamlarına da kalacak yer sağlanırdı. Yüksek dereceli bir memurun evi, daha sonra hazineye geçer ve imparator onu başkasına tahsis ederdi. Kentte hiçbir zaman özel mülk haline gelmeden bir dizi sakini olan belli sayıda ev olduğu biliniyor.

Ahırkapı, Büyük Saray’ın sahil kapılarından biridir. İmparator II. Mihail (820-829) burada büyük ahırlar yaptırdığı için bu adı almıştır. Bu kapı, sadece saray mensupları içindi. Osmanlı döneminde Damat Nevşehirli İbrahim Paşa bu kapıyı onartmıştır.

Füsun Kavrakoğlu

Önceki Yazılar

Ticaret Hayatı 11 Hititler 2

MÖ 1650-1200   Eski Hitit mühür geleneği imparatorluk çağında da devam etmiş, yüzük ve düğme…

3 ay ago

Tarihin Virajları ve Değişiklikler

“Eskiden Büyük Ağaçlıklı Yol, ardından Hinderburg Yolu, ondan sonra Stalin Yolu adını taşıyan Grundwaldzka, kısa…

3 ay ago

Ticaret Hayatı 10 Hititler 1

MÖ 1650-1200     Asur Ticaret Kolonileri Çağı’nın son safhalarında, Anitta, şehir beylikleri halinde yaşayanların…

3 ay ago

Urartular 12 Siyasi Durum 3

    Ekrem Akurgal’a göre, Hurriler’in ahfadı olan Urartuların kralları şunlardır:   Aramu      MÖ 860-840…

3 ay ago

Elea’lı Zeno ile Zeno’nun Bilinci 5

    Zeno’nun Bilinci adlı romandan seçilmiş bazı Reductio ad absurdum örnekleri:   *“Benim yerime…

3 ay ago

Ticaret Hayatı 9 Asur Ticaret Kolonileri Çağı 4

MÖ 1950-1750     Paranın, MÖ 7. yüzyılda Lidyalılar tarafından icat edildiği düşünülüyor. Asur para…

3 ay ago