Doppler ya da Yaşam Tarzımızın Doğayla Doğrudan Zıtlık İçerisinde Olması

Çağdaş Norveçli ödüllü yazar Erlend Loe (1969-), bana Yapı Kredi Yayınları ile Cumhuriyet Kitap ekinin armağanlarından biri.

Aynı kahramanın esas oğlan olarak yer aldığı, derdinin üç kitap boyunca devam ettiği, ama yazarın …. Üçlemesi adını vermediği için bizim de okur olarak ‘üçleme’ demeye dilimizin varmadığı romanlar bunlar.

Loe, 2005 yılında Volvo Kamyonlar’ı, 2006’da Doppler’i, 2015’te ise Bildiğimiz Dünyanın Sonu’nu yayınlatmış. YKY ise 2, 3, 1 diye gidip yayınlanma sırasını dikkate almamayı seçmiş. Kadının Fendi ve Mal Sayımı adlı kitaplarını da yayınlamışlar ama henüz onları okumadım.

Söz konusu üç romanı, yazarın yayınladığı sırayı takip ederek okudum ve okuduğuma da çok mutlu oldum.

Okurken, aklımda hep Mo Yan’ın şu sözü vardı: “Bir yazar çocuksu neşeye, hatta afacan bir ruh haline sahip olmalı. Yoksa yaratıcılığı korumak, sürekli taze kalacak yaşam dolu eserler yazmak zor olabilir.” (1). İşte kitaplara tam da bu ruh hali egemendi. Yazar, kendisini bize sık sık hatırlatarak hem afacanlığın dozunu artırıyor hem de kurmacalığını hiç yadsımadığı gibi özellikle vurgulayarak okurla arasındaki bağı hemen hiç koparmıyor.

Konu, çok başarılı olmuş bir adamın bisikletten düşüp kafasını çarptıktan sonra kendini başarının elinden kurtarmaya çalışması, kafasına parayı takmaz oluşu ve akıllı olma hastalığından kurtulma gayretleri; Andreas Doppler, “Dünya belki de kurtarılabilir,” fikri ile yaşamını sürdürürken başından geçenler.

Andreas Doppler ve geyik Bongo bir süre İsveç-Norveç kıyaslaması arasında kalıyorlar. Komşular arasında yaşanabilen, aşina olduğumuz bir hal.

Televizyon izleme ve satın alma bağımlılığı, sağcı olma kafası, sürekli bir şeyler yapma fikri ile düşünmeyi imkansız kılmak, insanların insan olmayanlardan daha önemli olduğu yanılsaması, ‘öteki’ sorununa çare üretme gayretlerinin faydasızlığı, sevginin değil ama aile hayatının sorgulanabilirliği, şehir yerine ormanı, ev yerine çadırı tercih etmek; doğanın dengesinin bozulmuş parçasının yerine kendini koyabilmek, izcilik, hiçbir şey olmak/ hiçbir şey yapmamak gibi izlekler  üç roman boyunca devam ediyor.

Yazar modern insanın betimlemesini yaparken, felsefeyi derin ama doğal olarak, çağımıza uyması için olsa gerek, karakterleri özellikle derinleştirilmemiş.

Bireysel fayda sağlayan akıldan uzaklaşmaktaki Doppler Etkisi kahramanımızın adında kendini ele veriyor (2).

Ayrıca, Kars gezimde öğrendiğim Molokanlar’a burada rastlamak da çok hoşuma gitti (5, sf. 192).

 

Yararlanılan Kaynaklar

(1) Elveda Cariyem, Mo Yan, Kırmızı Kedi Yayınevi, 2025. Sayfa 74.

(2) https://youtube.com/shorts/ZNLDWTsunXU?si=udl_Mm4GUBZ5J2Fo

(3) Volvo Kamyonlar, Erlend Loe, YKY, 2021.

(4) Doppler, Erlend Loe, YKY, 2016.

(5) Bildiğimiz Dünyanın Sonu, Erlend Loe, YKY, 2018.