Geziler

Kars 38 Ani 6 Mağaralar 2

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Kars Müzesi.

Ani’nin yeraltı geçitleri, gerekli olan her şeye fark edilmeden erişmek; şehirle vadiler arasında haberleşmek; sert ve karlı kış aylarında korunmak; tarımı güçlü olan Ani’nin özellikle hububat ve diğer gıda maddelerini depolamak amacıyla oluşturulmuş sokaklardır. Büyükbaş hayvanların içeriye girdiklerine dair izler bulunmuştur. Geçitler, bu çok amaçlı/çok öğeli yapıları birbirine bağlar (32, sayfa 118-126).
Geçitler, nadiren insan boyundan yüksek, çoğunlukla emekleyerek ya da sürünerek ilerlemek gereken geçitlerdir. Bostanlar Deresi bölgesindeki geçitlerden birinde geniş yuvarlak salonlar vardır. Giden Gelmez Tüneli’nde tavanı destekleyen dört sütunlu geniş bir salon vardır. Yeraltı geçitlerinde yolun aydınlatılması için mumların/yağ lambalarının koyulduğu küçük nişler yer alır (32, sayfa 64 ). Giden Gelmez ya da Gider Gelmez adı verilen yeraltı geçidi, Ani’nin en karmaşık tünelidir. Bu geçit, Tigran Honentz Kilisesi’nin altındaki kayaya oyulmuştur ve bir dizi yeraltı yapısından oluşur. Alt ve üst yeraltı geçitleri arasında sonradan bağlantı yapılmıştır (32, sayfa 164).
Ani’li tüccar Tigran Honentz kümbeti, faleze oyulmuştur. Mezarın içinin fresklerle dolu olduğu kaynaklarda yer almaktadır. Bunlar arasında Deisis (Kıyamet Günü Hz. İsa’dan merhamet dileme sahnesi) betimlemesi ve süvari kompozisyonu olduğunu kaynaklardan biliyoruz.
Bu mezarın dışında beş ayrı odada sayıları tam belirlenmemiş irili ufaklı onlarca mezar tespit edilmiştir. Mezarlar büyük ölçüde kazılıp dağıtılmıştır. Bu bölgede 14 mesken, iyi korunmuş bir kilise ve bir güvercinlik bulunmaktadır (32, sayfa 170).