Keltler 2

Kıta Keltleri ve Ada Keltleri’nden söz edilir.

Dilleri, Britanya ve İrlanda adalıları sayesinde günümüze ulaşabilmiştir. Kelt dilleriyle ilgili bilgilerimiz, temel olarak hala canlı olan Ada Keltleri’nin dillerine dayanır, buna karşılık, Kıta Keltleri’nin dilleri Latince, Germen dili ve Galatialılar için Grek diliyle birlikte bir süre yaşadıktan sonra kaybolmuştur. Kuzey İtalya halklarının bir bölümünün Kelt dili konuştukları bilinmektedir.

Kıta Keltleri yazıyı biliyorlardı ve oldukça bol yazılı belge bırakmışlardır (yazıtlar, duvar yazıları, paralar). Kıta Keltleri, dört tip yazı karakteri kullanmıştır: Grek karakterleri, İber karakterleri, Etrüsk karakterleri ve en geç devreye giren Latin karakterleri. Bazı yazıtlarda hem Grek hem Latin karakterleri kullanılmıştır.

“Güneşin Rahibesi” adı verilmiş olan kil kolye Kelt-İber kültürünün bir ürünü. MÖ 5.-4. yüzyıla tarihleniyor. Bir mezar buluntusu. Mevsimlerin dönüşümünü sembolize ettiği düşünülmüş. Ayinlerde kullanılan bir takı olduğu tahmin ediliyor.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Ulusal Arkeoloji Müzesi, Madrid, 2026.

MÖ 5. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ortaya çıkan Ada Keltleri’nin Roma dönemine kadar kullandıkları tekerlekli Kelt savaş arabalarının kökeninin İtalya olduğu tahmin edilmektedir.

Ada Keltleri, ilkel tipte askeri bir aristokrasinin hakim olduğu pastoral bir toplumdur ve Kıta Keltleri ile karşılaştırıldığında çok fazla arkaik özellikler taşır.

Keltler, MÖ 5.-4. yüzyıllarda heterojendiler. Bu durum, 3. ve 2. yüzyıllarda yeni bölgelerin işgal edilmesiyle, daha da belirginleşmiştir. Kelt yayılmasını, gerektiğinde aynı bölgede birçok kez yinelenen, nüfusun fazlasının askere alınmasına dayalı bir sömürge olgusu gibi görmek de mümkündür.

MÖ 280 yılında Keltler Makedonya’yı işgal ettiler. 279’da Delphoi’ye kadar indiler. Ertesi yıl Kelt kuvvetlerinin bir bölümü Çanakkale’ye geçerek Anadolu’ya girdi; büyük bir birlik de Trakya’da kalmış ve orada, 277’de, Gelibolu Yarımadası yakınlarında, Makedonya Kralı Antigonos II. Gonatas tarafından yenilgiye uğratılmıştır. Anadolu’ya geçen Keltler ise Selevkos İmparatorluğu‘nun kralı I. Antiokhos tarafından bozguna uğratıldı; kendilerine Kızılırmak’ın orta çığırında toprak verildi; buraya Galatia adını verdiler. Yazgıları Avrupa Keltleri’nden ayrıldı, yavaş yavaş Helenleştiler ama Hıristiyanlık dönemine kadar dillerini korudular.