Categories: Eski Kültürler

Likya Işık Ülkesi 10 Dil

  • Bölgenin ilk okuryazar sakinleri, kendilerini Trmillae olarak adlandırmış ve büyük ihtimalle Ksantos Vadisi ve etrafındaki dağlarda yaşamışlardı. Tlos, Ksanthos ve Patara, başlıca yerleşim yerleri olmuştu. Bunlar, çivi yazısıyla yazılan bir dil kullanmışlardır. Çok geçmeden Likyalılar olarak tanınmaya başlamışlardır. Zaman içinde dilleri, Fenike yazısını çağrıştıran harflerle yazılmaya başlanmış.
  • Likyalılar kendi dil ve alfabeleri olan bir halktı. Ancak MÖ 309’da Likya’da hüküm sürmüş olan Ptolemaios Hanedanı döneminde Yunanca bölgede kullanılan dil olmuştur. Likya, MS 43 yılında, Yunanca konuşan bir Roma Eyaletinin parçası olmuştur.
  • Altısı ünlü, toplam 29 harften oluşan Likya alfabesi, Grek alfabesinde gösterilmeyen bazı seslere de sahipti. Likçe’deki 29 harfin 10 tanesi kendine özgüdür ve Grek alfabesinde bulunmaz.
  • Likya dilinin uzun bir süre Grekçe ya da Farsça’nın yakın akrabası olduğu düşünülmüştür.
  • 1945 yılında Danimarkalı dilbilimci Holger Pedersen, Likya dilinin Anadolu dillerine bağlı olduğunu ortaya çıkarmıştır.
  • Bugün birçok dilbilimci Likya dilinin bir Batı Luvi lehçesinden türediği görüşünde birleşmiştir.
  • Luvilerin konuştuğu dil olan Luvice, Hititçe ile yakın akraba olup, MÖ 2. binyıl sonları ile 1. binyıl başlarında Küçük Asya´nın çeşitli bölgelerinde konuşulmakta olan bir dildir. Luvi dilinin en yakın akrabaları Likya ve Karya dilleridir. Grekçe’de Luvice’den alınmış sözcükler vardır. Luvi sözcüğü Hitit dilinde ışık insanı anlamına gelir. Luvi dilinde lu, ışık, parıltı demektir. Lu kökü birçok dile ışık anlamında geçmiştir, Latince’de lux
  • MÖ 600’den sonraya tarihlenen, bilinen 150 Likya yazıtı vardır. Bunların çoğu mezar yazıtlarıdır. Mezarların üzerine genellikle ölünün ve daha sonra onunla gömülecek olan aile yakınlarının ismi ve soyu yazılırdı. Diğer yazıtlar ise su kemerleri, tak, tiyatro ve heykel kaideleri gibi kamu yapılarının üzerinde bulunurdu.

Hem Likçe hem de Yunanca yazılmış olan Ksanthos’daki devasa sütun, Likya alfabesinin çözülmesine yarayan veriyi sağlamıştır. Bölgede Latince yazıtlara nadiren rastlanır.
İki basamak üzerine yükselen yazıtlı pilye yekpare bir taş blok görünümündedir. Aslında üzerinde, dört tarafı kabartmalarla süslü bir mezar odası, en üstte de aslanlı tahtta oturan bir prens heykeli olan bir anıt mezar olduğu anlaşılmıştır. Ksanthos Beyi Kherei’nin anısına, MÖ 400 yılında dikilmiş bu anıt, dört yüzünde 250 satırlık bilinen en uzun Likçe yazıt yer almaktadır. Yazıt iki dillidir. Likçe yazıların kırıldığı, tahrip olduğu yerler Grekçe metinden tamamlanabilmiştir.
Yazıtta savaş ve dini seremoniler anlatılmaktadır.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Likyalı’lara ait yazıtların bir kısmı, son yıllarda günümüz dillerine çevrilmiştir. Letoon (Kumluova/Bozoluk) kazılarında bulunan üç dildeki (Likçe-Grekçe-Aramice) yazıt, Likya alfabesinin deşifre edilmesinde yardımcı olmuştur. Bu yazıt, Likya ve Karya Satrabı (Pers yönetici) Pixodaros’un kararnamesini taşır.
1973 yılındaki kazılarda ortaya çıkarılan Letoon üç dilli yazıtının üç yüzünde de farklı dilde metinler bulunmaktadır. 41 satır Likçe, 35 satır Grekçe ve 27 satır Aramice metin barındıran yazıtın MÖ 338 yılında yapıldığı tespit edilmiştir. Likya’nın Pers egemenliğinde olduğu döneme ait olan yazıt, yeni bir kült kurulması için verilen iznin satrap gözetiminde uygulanacağını belirtmektedir.
Yazıt, UNESCO koruması altındadır.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Fethiye Arkeoloji Müzesi, 2019.

admin

Recent Posts

Postmodern Edebiyat 2

19. yüzyılın gerçekçi edebiyatında, yazar her şeyi bilir ve güvenilirdir. Romandaki karakterlerin davranışları ve motivasyonları rasyoneldir. Olaylar neden-sonuç ilişkisinde gelişir…

4 saat ago

Yemek Kültürü 8 | Ön Asya Mutfağında Yemek Çeşitleri 6

Pilav     Eski Yunanlılar pirinci, Büyük İskender’in Hindistan’a düzenlediği seferden sonra tanıdılar. Romalılar hiçbir zaman pirinç ekmediler ve yemediler.…

4 saat ago

Postmodern Edebiyat 1

Postmodern bir dönüşün ilk tespitlerinin yapıldığı alanlar edebiyat ve mimari olduğu için önce bu alanlara odaklanacağız ve edebiyat ile başlayacağız.…

3 gün ago

Yemek Kültürü 7 | Ön Asya Mutfağında Yemek Çeşitleri 5

BALIK Sümerlerde yaygın olan balıkçılık hem denizde hem nehirlerde yapılıyormuş. Eski Yunan’da tuzlu balık mutfağın önemli bir parçasıymış. Taze balık…

3 gün ago

Siyaseten Doğruculuk

Siyaseten doğruculuk, yeni entelektüel ahlakçılığın bir düşüncesidir. 2006 yılında Noel arifesindeki haftalarda, İsa Peygamber’in temsili doğum sahnesine ait malzemeleri bazı…

1 hafta ago

Yemek Kültürü 6 | Ön Asya Mutfağında Yemek Çeşitleri 4

  ETLER Antik Yunan’da et pahalı olduğundan tanrılara kurban verilen dinî günlerde yenebilirdi. Hem Eski Yunanlılar hem günümüz Yunanlıları sakatata…

1 hafta ago