Categories: Geziler

Özbekistan Gezisi 23 Buhara 1

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Osmanlı İmparatorluğu’nun başkentinde, en azından 17. yüzyıldan sonra, birçok tekke vardı. Adları, özelliklerini ortaya koyar: Buhara tekkesi, Üsküdar Özbekler tekkesi gibi. Orta Asya’da ise bu tekkeler genel bir isimle, Kalenderhane diye anılır. Orta Asya’nın bütün dini ve kültürel gelenekleri bu tekkelerde gelişir. Tekke, dervişlerin zikir yaptıkları, toplandıkları yerdir. Seyahat eden dervişler de buralarda yemek yer, konaklarlar. Orta Asya’dan Mekke’ye giden hacılar, bu tekkeler zincirine güvenerek yola çıkarlardı. Şeyhe Orta Asya’da işan denir. Pir ise işanların en yaşlısına verilen addır.
  • Zikr-i cehri yaptıkları için Orta Asya ve Türkistan’da Cehriyye adıyla bilinen bir tarikat vardı. Kurucusu Bağdatlı Abdülkadir Geylani olan Kadiriyye ve Hoca Ahmet Yesevi’nin Yesviyye tarikatları da bu Cehriyye nitelemesi içine girmektedir. Zikr-i cehri’ye karşı olup zikr-i hafi (sessiz ya da gizli zikir) yapan Nakşibendi tarikatı ise Hafiyye diye adlandırılır.
  • Orta Asya, İslam dünyasının 20. yüzyıl başında hala Şii Kalenderi derviş gruplarına rastlanan ender bölgelerinden biridir. Kalenderiler koni biçimindeki nakışlı külahları, zikirleri ve gezgin hayat tarzlarıyla ayırt edilirdi. Orta Asya’nın Kalenderi dervişleri dilencilikle geçinir, bellerine bağlı bağış kapları (kaşgul) onları Hindistan’ın gezgin münzevilerine benzetir.
  • Genellikle evliya mezarları, taşlarının yanına dikilen ve tuğ adı verilen uzun bir sırıkla işaretlenir. Sırığın ucuna at, yak öküzü veya başka bir hayvanın kuyruğu asılır.  Ruhun mekanını temsil eden bu işaretin, Türk ve Moğol halklarının askeri sancağından kalma bir anı olduğu düşünülür.
  • Buhara’da her mahallenin kendi camii vardı. 19. yüzyıldaki cami sayısının 360-390 olduğu söyleniyor. Camilerin mimarisi çeşitliydi. Bazıları kubbeli çatılarla örtülmüşken, başkaları düz toprak damlarla kaplıydı. Son yüzyıllarda düz çatı tercih edilmiştir.  Bazı camilerde Sufi tarikatları vardı ve bu camiler hankah adıyla bilinirdi. Hankah, mutasavvıfların toplanma yeriydi. Aday, tarikata kabul edilirse hankaha bitişik, çilehane, veya orada geçirilmesi gereken gün sayısına gönderme yapılarak kırklar evi’ne alınırdı.
  • 1994 yılında Orta Asya’da, yarısı Özbekistan’da olmak üzere 7800 cami açıldı.

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

 

Füsun Kavrakoğlu

Leave a Comment
Paylaş
Published by
Füsun Kavrakoğlu
Tags: Abdülkadir GeylaniBuharaBuhara tekkesicamiiçilehaneHafiyyehankahişanKadiriyye ve Hoca Ahmet YeseviKalenderhanekaşgulkırklar eviNakşibendi tarikatıOrta AsyaÖzbekistanpirŞii KalenderiTekketuğÜsküdar Özbekler tekkesizikr-i hafi
11 yıl ago

Önceki Yazılar

Dr. David Livingstone 1

“Kaşif” tartışmalı bir unvandır. “Keşfettiği” yer, yereller tarafından uzun zamandan beri bilinir; bu bilgi kendisi…

2 gün ago

Milliyetçilik 43 Paranoyak Milliyetçilik

Paranoyak milliyetçilik, vatandaşın korkularını istismar ederek, güvensizlik ve nefreti körükleyerek kendilerine yarar sağlamaya çalışan siyasetçilerin…

3 gün ago

Kaya Sanatı

Kaya sanatı, Paleolitik dönemin en önemli kültürel dışavurumudur. Kendini, mağara duvarlarında, sığınılan kaya altlarında göstermiştir.…

6 gün ago

Göçmenler 20

Almanya’daki sığınmacıların üniversite eğitimi alamıyor, çalışamıyor ve yaşadıkları yerden ayrılamıyorlar. Barakalarda yaşıyorlar ve yaşadıkları barakalar…

1 hafta ago

Edebiyata Dair 13

19. yüzyılda demiryolu bir yenilik simgesiydi; yeni bir hayat getiriyor ve eskisini yok ediyordu. Bu…

1 hafta ago

Altay Balbalları

Rusya’nın Altay Cumhuriyeti’nin Gorno-Altaysk şehrindeki müzede gördüğüm balbal ve balbal parçalarını da balbal dosyamıza eklemek…

1 hafta ago