Categories: Geziler

Özbekistan Gezisi 51 Afganistan’ın Ünlü Özbek Generali Raşid Dostum

Genelkurmay Başkanı Raşid Dostum, Devlet eski Başkanı Hamid Karzai ile.
Fotoğraf:www.oguz-news.net

Afganistan’ın 1986-1992 yılları arasında görev yapan dördüncü cumhurbaşkanı, doktor, etnik olarak Peştun Necibullah’ın en güvendiği komutanlardan biri; Afganistan’daki son komünist rejimin devrilmesinde Ahmet Şah Mesut gibi kilit rol oynadığı söylenen Özbek General Abdürreşit Dostum idi. Dostum’un hükümet güçlerinin kazandığı başarılarda payı büyüktü. Komuta ettiği 40.000 kişilik milis kuvvetinde yer alanların çoğu da Özbek idi. Emrindeki milislerin kendisine değil Dostum’a daha bağlı olduğunu düşünen Necibullah, Dostum’a bağlı birkaç komutanı görevlerinden alarak yerlerine Peştun komutanlar atamaya karar verdi. Bunun üzerine Dostum, ünlü mücahit komutanı Ahmet Şah Mesut’a mücahitlerin safına geçmeye hazır olduğunu bildirdi ve birlikleri ile onlara katıldı. Mücahitler 1992 yılında Kabil’de havaalanı, radyo, TV binası gibi birçok kilit noktayı ele geçirdiler. Necibullah istifa etti, yurtdışına çıkmak istedi, havaalanını kontrol altında tutan Dostum izin vermedi. Necibullah, Kabil’de BM Temsilciliği’ne sığındı ve dört yıl siyasi mülteci oldu. 1992 yılında Afganistan’da mücahitler iktidara gelmiş oldu.
General Dostum, Mezarı Şerif kentinde kendi yönetimini oluşturdu. Kuzeydeki Özbek ve Türkmen mücahitler de General Dostum’a destek verdiler. Afganistanlı Türkler, Afganistan Ulusal İslami Hareketi adıyla yeni bir örgüt kurdular, General Dostum hareketin lideri seçildi. Beş şehir, Belh, Şebergan, Faryab, Semengan ve Kunduz General Dostum’un yönetimi altındaydı ve artık o, Afganistan’ın en güçlü adamıydı.
Nisan 1992’de Ahmet Şah Mesut, Pakistan’da üslenen çeşitli mücahit grupları Afganistan’a davet ederek hükümet kurmalarını istedi. Kabil’e ilk gelen mücahit lideri Dostum’un da bağlı olduğu Cemiyeti İslami örgütünün önderi Tacik, Farsça konuşan, Sünni Prof. Burhanettin Rabbani oldu. konsey başkanlığına seçilen Sebgetullah Müceddedi iki ay süreyle devlet başkanlığı yaptı. Başkent Kabil’in önemli bölgeleri Ahmet Şah Mesut ile Abdürreşit Dostum’un kontrolü altındaydı. Müceddedi hükümeti kadınların başı açık gezmesini, içki satışını, eğlence yerlerini yasakladı. Eski rejimin yöneticileri öldürülmeye başladı.
Hizbi İslami örgütünün başı Peştun asıllı Gulbeddin Hikmetyar, yönetimi tanımadığını belirterek hükümete karşı saldırı başlattı ama Savunma Bakanı Ahmet Şah Mesut ve General Dostum’un milis güçleri kısa sürede Kabil’i temizlediler. Ama Hizbi İslami Kabil’i roket ateşine tutmaya başladı ve böylece günümüze kadar süren mücahitler arasındaki iktidar savaşı başlamış oldu.
Haziran 1992’de Burhaneddin Rabbani konsey tarafından devlet başkanı seçildi. Necibullah yönetiminin devrilmesinde kilit rol oynayan General Dostum’a mücahit yönetiminde bir makam verilmemişti. Müceddi hükümeti Dostum’u tuğgenerallikten tümgeneralliğe terfi ettirmişti. Rabbani yönetimi de Dostum’a herhangi bir makam veya yetki vermemişti. Oysa karargahı Mezarı Şerif’te olan Dostum, Kuzey Afganistan’da Özbekler ve Türkmenlerin çoğunlukta olduğu yedi ili kontrol etmekteydi. Mezarı Şerif’ten kalkan iki jet uçağı Kabil’de Cumhurbaşkanlığı Köşkü ile Savunma Bakanlığı binasını bombaladı, Dostum’a bağlı tanklar başkentin güneyindeki hükümet birliklerinin üslerini top ateşine tuttu. Böylece Rabbani ile Dostum’un yolları ayrıldı.
1993 yılı sonunda General Dostum, Hikmetyar ve Hizbi Vahdet lideri Abdül Ali Mazari ittifak yaptılar. Topyekun savaş başladı. İki yıl içinde Kabil çöktü. İki kez görev süresi dolan Rabbani çekilmedi.
Devlet Başkanı Rabbani, 1994 yılında, Pakistan’da örgütlenen, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri tarafından finanse edilerek kurulan, ülkenin güneyinde doğan, Peştun tabanlı köktendinci Taliban’a hükümete katılmasını teklif etti, saf bir İslam devleti kurmak isteyen Taliban reddetti. Taliban 1995 yılında Hikmetyar’ı ve Mazari’yi Afgan politik tarihinden sildi. General Dostum Kabil’deki güçlerini geri çekti. Ahmet Şah Mesut, aynı yıl Taliban’ı ağır yenilgiye uğrattı. Ama Taliban Ekim 1996’da iktidara geldi. Dostum Türkiye’ye kaçtı.
Kabil’i terk edip kuzeye çekilen; Özbek, Türkmen, Tacik ve Şii güçler tarafından desteklenen ve Afganistan topraklarının %10-30’unu kontrol eden Taliban karşıtı askeri cephenin komutanı 1955 doğumlu Ahmet Şah Mesut 2001 yılında Duşanbe’de (Tacikistan) uğradığı suikast sonucu öldü.
Raşit Dostum, 1980’li yıllarda Afganistan’ı işgal eden SSCB ile işbirliği yapmıştı. 11 Eylül saldırılarının ardından ABD kuvvetlerinin Afganistan’a girmesiyle ABD’den askeri destek almış, Dostum’a bağlı güçler Kuzey İttifakı’na katılmıştı. ABD işgaliyle Taliban yönetiminin devrilmesinden sonra, Kasım 2001’de 2000 Taliban esirin topluca katledilmesinden sorumlu tutulmuş, Bush yönetiminin soruşturmaları engellediği yazılmıştı.
Dostum, ABD işgali ve Taliban sonrası ilk Devlet Başkanı, Peştun Hamid Karzai tarafından genelkurmay başkanı yapıldı.
Karzai ile arası açılınca ev hapsinde tutulan Dostum, Türkiye Dışişleri Bakanlığı’nın gönderdiği özel uçakla Türkiye’ye getirildi. Afganistan’da hakkında adam kaçırma, işkence, saldırı ve haneye tecavüz suçlamalarıyla dava açılan Dostum’un, hakkındaki soruşturmaya son verilmesi karşılığında Türkiye’ye gelmeyi kabul ettiği söylendi.
2004’te gerçekleşen cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday oldu ama seçilemedi.
Ağustos 2009’da Özbek oylarını Karzai’ye yönlendirmek üzere Türkiye’den Afganistan’a döndü.
2014 yılı Afganistan devlet başkanlığı seçiminde Eşref Gani Ahmedzai‘yi destekledi ve onun Başkan seçilmesinden sonra Afganistan Birinci Başkan Yardımcısı oldu, halen görevini sürdürüyor.

Ağustos 2015’te intihar eylemcilerinin Birinci Başkan Yardımcısı Dostum’a suikast düzenlemek üzere özel eğitim gördükleri, yakalanmalarından sonra açıklandı.
Yaklaşık bir aydır Taliban’a karşı yürütülen operasyonları yönetmek ve askerlere moral vermek için Faryab vilayetinde bulunan Raşid Dostum’un araç konvoyuna dört gün önce de saldırı düzenlenmiş, Dostum’un saldırıdan yara almadan kurtulduğu açıklanmıştı.
Fotoğraf: haber.star.com.tr