Postkolonyalizm 20

Covid Salgını Afrika’da özgür ve adil seçimlerden genel bir uzaklaşmayı hızlandırmış, başta Etiyopya, seçim sürecini geciktirmek için virüsü bahane olarak kullanılmıştı. 2020’de Mali ile başlayan ve hızla Gine, Sudan, Burkina Faso, Nijer, Gabon ve Çad tarafından takip edilen darbe furyasını izledik. 2023’ün sonunda Atlantik’ten Kızıldeniz’e kesintisiz bir darbe kuşağı uzandı. Afrika’nın görünüşte en istikrarlı demokrasilerinden biri olan Senegal’de seçimleri erteleme girişimi Anayasa Mahkemesi tarafından önlendi. Yolsuzlukla mücadele eden Bassirou Diomaye Faye, cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Afrika’nın demokratik yollarla seçilmiş en genç lideri oldu. Botsvana’da barışçıl bir iktidar devri gerçekleşti.

Afrika’da yarım milyar insanın hala elektriğe erişimi yok. Kuraklık, çölleşme ve sel felaketleri yaygın. 2024’ün ilk yarısında Afrika’daki tüm girişim sermayesi faaliyetlerinin neredeyse yarısı yeşil projelere gitti. Zengin ülkelerden, Almanya’dan, Çin’den, İngiltere’den gelen fonların giderek artan bir kısmı yeşil mega projeler için ayrılıyor. Paneller, ucuzlamaya devam ettikçe güneş enerjisi ile çalışan yenilikler popüler hale geliyor. Jeotermal enerji, Kenya‘da ve Etiyopya‘da büyüyor. Son gelişmeler sanayileşmenin güneş panelleri ile gerçekleşmeyeceğine dikkat çekilerek eleştiriliyor. Sağlam bir şebeke ile fabrikaları ve veri merkezlerini çalıştırmanın maliyetini azaltmak da tabii ki çok önemli.

Sahra Altı Afrika‘nın iki yönlü büyüme modeli var: Bir tarafta kaynak yoğun, ihracatının en az %25’ini petrol, altın ya da elmas gibi yenilenemeyen malların oluşturduğu 23 ülke var. Sahra Altı Afrika’nın en büyük ekonomileri Güney Afrika, Nijerya ve Angola. Nijerya, bölgenin en büyük petrol üreticisi. Güney Afrika’nın sadece altın, platin ve kömür ihracatının yaklaşık üçte birini oluşturuyor. Angola ise bölgenin ikinci en büyük petrol üreticisi. Güney Afrika, Nijerya ve Angola Sahra Altı Afrika’nın GSYH’sının neredeyse %40’ını oluşturuyor. Kaynak zengini ülkelerin çoğu gelirlerini dirençli ekonomiler inşa etmeye kullanmadılar; şimdi ise ihracatları için düşük fiyatlar söz konusu. Emtia patlamasının sona ermesinin üzerinden on yıl geçti ama Angola ekonomisi hala zor durumda. Kişi başına düşen GSYH 2014’e göre üçte bir oranında daha düşük, iyi zamanlardan kalma borçların vadesi de geldi. Gelirlerin %58’i borç ödemesine gidiyor.

Bir de emtiaya daha az bağımlı ülkeler var. Bu ülkelerde kişi başına düşen GSYH istikrarlı bir şekilde artmaya devam etti. IMF’ye göre 2025 yılında dünyanın en hızlı büyüyen 20 ekonomisinden 9’u Afrika’da. Bunların çoğu kaynak yoğun olmayan ülkeler.  Ruanda, Etiyopya, Fildişi Sahili ve Tanzanya en az %6 büyüdü. Ancak bu ülkelerin ekonomileri henüz kıtaya güç verecek kadar büyük değil.

 

Yararlanılan Makaleler

Silahlı Adamlar, Tom Gardner, The Economist, The World Ahead, 2025..

Daha Yeşil Bir Kıta mı?, Ore Ogunbiyi.

İki Afrika’nın Hikayesi, John McDermott.