Seramik 5 Samarra Çömlekçiliği MÖ 6000-5900

Ankara Üniversitesi Geç Neolitik Dönemi şu şekilde detaylandırmış:

Proto (Ön) Hassuna Öncesi        MÖ 7000-6700          Geç Neolitik 1

Proto (Ön) Hassuna                     MÖ 6700-6300          Geç Neolitik 2

Arkaik Hassuna/Halaf Öncesi   MÖ 6300-6000          Geç Neolitik 3

Hassuna-Samarra ve Ön Halaf  MÖ 6000-5900          Geç Neolitik 4

Halaf (Erken-Geç)                         MÖ 5900-5300          Geç Neolitik 5

Halaf-Ubeyd Geçiş Evresi            MÖ 5300-5100          Geç Neolitik 6

Ubeyd                                               MÖ 6500-3800

Burada verilen tarihlerin birbirini takip etmeyebileceğine; kültürlerin birbirinin içinde başlayabileceğine ve birlikte devam edebileceğine dikkat çekilmiş (1).

Ayrıca, arkeolojide verilen tarihler, kazılardaki yeni buluntular ile değişebilir diye de biliyoruz.

Kil kapların kullanımının yaygınlaşması, kullanım alanlarının giderek genişlemesi, pişirme depolama ve saklama gibi amaçlarla kullanılan kil kapların yüzeylerinin çeşitli motiflerle süslenmesi Geç Neolitik Dönem ile başladı.

Çanak çömlek üzerine yapılan kazı, çizi ve boyama teknikleri; figüratif ve dekoratif boya bezemeler Hassuna, Samarra ve Halaf gibi Mezopotamya Geç Neolitik Dönemini yansıtır.

Orta Mezopotamya’daki Geç Neolitik Samarra kültüründe seramik hamuru ince kum ve yoğun mineral katkılıdır. Kaplar çoğunlukla devetüyü rengindedir ve yüzeyleri pürüzsüzdür. Elde şekillendirilmiş, ardından kap yüzeyi pürüzsüz hale getirilmiştir (2).

Çalışmalar, Samarra boyalı kaplarının en az 800 derecede fırınlandığını göstermiş ki bu dönem için oldukça yüksek bir sıcaklık. Bu, çanak çömleğin hem dokusunu hem renk oluşumunu etkilemiş.

Bezemeler genellikle mat kırmızı, yeşil ve siyah; kalınlıkları değişen fırçalarla yapılmış. Figüratif bezemeleri oluşturan insan ve hayvan motifleri bazen gerçekçi bazen stilistlik olarak resmedilmiş. Hayvan motifleri insan motiflerinden daha yaygın. Orta Mezopotamya yerleşimlerinde kaplar üzerinde en sık resmedilen hayvanlar akrep ve dağ keçisi. Bunun yanı sıra yengeç, çeşitli kuşlar, kırkayak ve balık motifleri de kullanılmış. Geometrik motifler arasında paralel, yatay ve dikey çizgiler, merdiven, iç içe açı, zikzak, dalga, meander, fiyonk, kare, yıldız, kafes ve çapraz tarama ile üçgen motiflerine sıklıkla rastlanıyor. Boyalı Samarra kapları form açısından da zengin.

Çatlamış, kırılmış olanların tekrar kullanılmak için tamir edildiği görülüyor. Kırığın her iki tarafına açılan deliklerden ipler geçirilerek sağlamlaştırılmış olan örnekler ele geçmiş.

Mezarlarda Samarra seramiğine ölü hediyesi/eşyası olarak yer verilmiş.

Samarra seramiği, ardılı Yukarı Mezopotamya kültürü Halaf ve Güney Mezopotamya kültürü Ubeyd ile hamur, yapım teknikleri ve boya bezemeleri açısından yakın benzerlikler taşıyor. Samarra boyalı kapları, daha geç olan Halaf boyalılarının erken örnekleriyle iç içe yer alıyor. Bu durum Samarra kapları ile dönemin diğer boyalı çanak çömleğinin aynı zaman diliminde varlığını sürdürdüğünü gösteriyor. Samarra seramiği bölgede çok benimsendiği için yerel taklitlerinin de yapılmış olduğu düşünülüyor. Yerel üretim olana Kuzey Stili, ithal edilmiş olduğu düşünülen örneklere Klasik (Nitelikli) Samarra demişler (3).

 

Yararlanılan Kaynaklar

(1) acikders.ankara.edu.tr/

(2) Samarra Çömlekçiliği, Muhammed Dolmuş, Arkeo Atlas, Sayı 2024/01.

(3) A.g.e.