Bir Tabloyu Hangi Açılardan İnceleyebiliriz?

Geçen yüzyılda okuduğum bir kitaptan çıkardığım notlar birkaç gün önce elime geçti. Okuyunca faydalı olabileceğini düşündüm, paylaşıyorum.

Sözünü ettiğim kitap Concepts of Modern Art, Edited by Nikos Stangos, Thames & Hudson Series, 1988.

 

 

PLASTİK AÇIDAN:

• Kompozisyonun ahengi,
• Renk kontrastı, uyumu, geçişleri,
• Çizgi ağırlıklı ise ritmi, dinamizmi,
• Form ağırlıklı ise kapladığı yer, gücü, hareketi; yine ritmi, dinamizmi veya durgunluğu,
• Işık-gölge ağırlıklı ise bunların kullanılışı,
• Figür varsa, dikkat figürde mi yoğunlaşıyor yoksa figür bir leke, bir motif olarak bir resim dili aracı mıdır?

 

SANATÇI AÇISINDAN:

• Sanatçının etkilenme alanları neler olabilir? Sosyal, endüstriyel, kişisel, felsefi, günlük yaşam, mistisizm, doğa vs.
• Bu tabloyu hangi başlık altına koyabiliriz?
• Bir başka sanatçıyı veya devri hatırlatıyor mu?

 

YARATTIĞI ETKİ AÇISINDAN:

• İzleyiciye yaranmak için sıradanlığa iniş gözleniyor mu?
• Teknik, çok iyi kullanıldığı için, ön plana çıkarak virtüoziteyi düşündürüyor mu? (Bu değerlendirme için sanatçının birçok eserini görmüş olmak gerekir.)
• Sizi, kişisel olarak nasıl etkiledi? Çağrışım yaptırdığı politik, kişisel, sanatsal hususlar neler? Takip ettiğiniz bir sanatçı ise geçirdiği devreler değerlendirmeye dahil edilebilir.

 

Bazen eser bizi, tuvalde olan veya olmayan bir evrene çekebilir.

Bazen sanatçı bir öyküyü bize kabul ettirmek ister.

Bazen sanatçı izleyiciyi göz ardı eder; izleyici de eserlerle iletişim kuramaz.

Freud şöyle yazmıştır: “Fırsat buldukça heykel ve resimler önünde uzun uzun dikilip üzerimde bıraktıkları izlenimlerin kökenlerini kendime göre kavramaya, etki mekanizmalarına akıl erdirmeye çalışmış, örneğin müzikteki gibi bunu başaramadım mı, hemen hiç haz duymamışımdır. Yaradılışımdaki ussal, belki de analize yönelik eğilim, bir eserin beni duygulandırması durumunda niçin duygulandığımı, eserde beni saran, beni etkileyen öğenin içyüzünü hep araştırmaya itmiştir beni.”

Sanat ve Sanatçılar Üzerine, Sigmund Freud, YKY, 2004. Sayfa 137.