Bizans İmparatorluğu 67 | Bizans Sanatı 8

Altın fincanlar, gümüş kaşıklar, mücevherler, işlemeli halılar, mine işleri, mücevherli rölikler günümüze kalan önemli eserlerdir.
Boyutları küçük fakat değerleri büyük bu hazineleri saldırılarda düşmanın eline geçmesin diye gömerlerdi.
Bu dönemden günümüze ulaşan en eski gümüş obje 4. yüzyıldandır, Roma’da bulunmuştur. Bizans’ta gümüş eşya kullanılmıştır, sadece süs değildir. Zengin evlerinde gümüş el yıkama tasları, gümüş kaşıklar, tabaklar kullanılmıştır. Bazıları monogramlıdır. Altın ve gümüş sofra takımlarının ve servis kaplarının zengin kişilere gerekli olduğu düşünülmüştü.
Gümüş tabaklar servet ve toplumsal statü simgesiydi. Gümüş tabakların üzerindeki yıpranma izleri gerçekten yemek yemek için kullanıldıklarına işaret etmektedir.
Geç antik çağdan kalma gümüşlerin büyük bölümü küçük yemek masalarının ortasına yerleştirilen servis tabaklarından oluşur; küçük tabaklar antreler, garnitürler ve tatlılar için kullanılırdı.
Efsane kahramanları, mevsimleri ve erdemleri simgeleyen figürler, av sahneleri gümüş tabaklarda yer alan belli başlı bezeme temalarıdır.
Hem gümüşlerde hem toprak ve cam kaplarda 4. yüzyıldan itibaren haç ve İsa’nın monogramı gibi Hıristiyanlık simgeleri de görülür.
Geç antik çağda kullanılmış önemli sayıda gümüşe karşılık, Ortaçağda dünyevi alanda kullanılmış gümüş tabaklara pek az rastlanır. Sırlı seramik imalatının gelişmesi nedenlerden biridir.
II. İoannes Komnenos, 1183 yılında Danişmentlileri yendiğinde, zafer törenlerinde binmek üzere yarı değerli taşlarla süslü gümüş kaplama bir savaş arabası yapılmasını emretmişti.
Gümüş eşyaların dekorunda mitolojik, laik ve Hıristiyanlık motifleri; bazı eserlerde Hıristiyan ikonografisi ile mitolojik sahneler birlikte kullanılmıştır.

Kutsal Kitap’tan öykülerle dekorlanmış, geç 4. yüzyıla tarihlenen gümüş, altın yaldızla süslenmiş ibrik.
National Museum of Scotland.
Fotoğraf: Byzantium, Robin Cormack ve Maria Vasilaki, Royal Academy of Arts, 2008.

10.-12. yüzyıl arasındaki olumlu toplumsal ve ekonomik iklim, yenilikçi eğilimlere ve özellikle el sanatlarında dış etkinin artmasına yol açtı. Makedon ve Paleologos hanedanları dönemlerinde antik çağ kültürü bir canlanma gösterdi.
Batı ile temaslar, karşılıklı etkileşimleri de beraberinde getirmiştir. Hemen her imparatorluk gibi çok kültürlü bir toplum olan Bizans’a Latin İmparatorluğu döneminde (1204-1261) Latinler de Bizans’a kendi adetlerini taşımışlardır.
Mine işinin Karolenjler’den (8.-9. yüzyıllar) öğrenildiği düşünülür. Paleologoslar devrinde (1259-1453) resim ve heykelde Gotik etkiler görülmüş; Kariye’de, narteksteki betimlemelerde İtalyan tarzı, erken Rönesans stili uygulanmıştır. Erken 14. yüzyıl eseri Kariye’deki bu uygulamalardan iki örnek vermek istiyoruz.

Kana Mucizesi, dış narteks.

Meryem’in Tapınağa Takdimi, iç narteks.