Categories: Eski Kültürler

Bizans İmparatorluğu 68 | Bizans’ta Mücevher 1

Altın, ametist, garnetten yapılma vücut kemeri. Geç 4. Yüzyıl.
British Museum, Londra.
Fotoğraf: Byzantium, Robin Cormack ve Maria Vasilaki, Royal Academy of Arts, 2008.

  • Aristo’nun Ethica adlı eseri Bizanslılar için neredeyse kutsal bir kitaptı. Aristo ihtişamı, hem bir onur kaynağı, hem de bir nevi yurtseverlik ifadesi olarak ele almıştı. Bizans için lüks, sosyolojik olarak ekonomiden çok öte bir anlam ifade etti. Aristoculuğa yakışır biçimde ihtişam, cömertlik ve şeref Bizans’ta iç içe geçmiş durumdaydı.
  • Genellikle önceki hanedanlardan çok daha sönük kaldığı kabul edilen Paleologoslar döneminde bile hala ne kadar lüks içinde yaşandığını, Lincoln College Typikon olarak bilinen ayin kitabının içerdiği bir dizi aristokrat portresinden biliyoruz.
  • 10.yüzyıldan başlayarak Bizans ve Arap sarayları arasında bir tür zarafet yarışı yaşandığı biliniyor.
  • Bizans şaşaalı olmayı sevdiği kadar, bunu sergilemeyi de severdi. İmparator VI. Leon, İslam elçileri Konstantinopolis’e geldiklerinde; 1162’de Manuel I. Komnenos Selçuklu Sultanı II. Kılıç Arslan’a imparatorluk hazinesini sergilemişti. Bu tür gösteriler, iç kamuoyu kadar yabancı kamuoyunun da tüketimi içindi. Armağanı ile fark yaratarak öne çıkabilen kişi şan kazanırdı.
  • Şaşaalı saray hayatı ve imparatorların hediye dağıtma geleneğiyle ortaya çıkan mal talebi sayesinde Mese’nin (bugünkü Divan Yolu) iki yanındaki revaklar boyunca uzanan atölyeler ün kazandı. Justinyen dönemindeki (527-565) kilise inşa programı da bezemeli kilise eşyası ve ayin kapları pazarının gelişmesine yardım etti. 7. ve 8. yüzyıllarda Avar, Slav, Sasani ve Arap saldırıları ile ekonominin gerilemesi lüks mallar pazarının da küçülmesini getirdi.
  • Şaşaa yalnızca saraya özgü bir ayrıcalık değildi. Varlıklı hanelerin yarattığı zengin maddi kültür daha az zenginlerce taklit edilerek yaygınlaştı.
  • Hıristiyanlık gösterişli yaşam biçimini lanetlemesine rağmen Bizans’ta değerli takılar seçkin kadınların kıyafetinin önemli bir parçası olmaya devam etti. Hıristiyan yazarlar işlevinden ötürü yalnızca mühür yüzüklere ılımlı yaklaşıyordu. Zaman zaman Patrikler kıymetli eşya kullanımını yasakladılar.
  • Mücevher, özellikle yüzükler statüyü gösterirdi.

12. yüzyıl sonu, 13. yüzyıl başına tarihlenen bu altın yüzük, İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nin yeni binasının yapımı sırasında bulunmuştur. Üzerindeki yazıda, “Konstantin İrene ’ye yüzükle evlenme teklif etti” yazmaktadır. Yüzüğün yan kısmındaki süslemelerin önceleri mineli olduğu düşünülmektedir.
İstanbul Arkeoloji Müzeleri.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Bizanslı gelinlere takılması gelenek olan stephanos (Osmanlıda adı istefan olmuştur) denilen tacın kökeninin Antik Yunan kültürüne dayandığı düşünülür.

4. yüzyıl sonuna tarihlenen altıgen kafes işi pandantif de Kumluca Definesi parçaları gibi Washington DC’de Dumbarton Oaks’ta.
Fotoğraf: Bizantion’dan İstanbul’a, Sabancı Üniversitesi, 2010.

Füsun Kavrakoğlu

Önceki Yazılar

Ticaret Hayatı 11 Hititler 2

MÖ 1650-1200   Eski Hitit mühür geleneği imparatorluk çağında da devam etmiş, yüzük ve düğme…

2 ay ago

Tarihin Virajları ve Değişiklikler

“Eskiden Büyük Ağaçlıklı Yol, ardından Hinderburg Yolu, ondan sonra Stalin Yolu adını taşıyan Grundwaldzka, kısa…

3 ay ago

Ticaret Hayatı 10 Hititler 1

MÖ 1650-1200     Asur Ticaret Kolonileri Çağı’nın son safhalarında, Anitta, şehir beylikleri halinde yaşayanların…

3 ay ago

Urartular 12 Siyasi Durum 3

    Ekrem Akurgal’a göre, Hurriler’in ahfadı olan Urartuların kralları şunlardır:   Aramu      MÖ 860-840…

3 ay ago

Elea’lı Zeno ile Zeno’nun Bilinci 5

    Zeno’nun Bilinci adlı romandan seçilmiş bazı Reductio ad absurdum örnekleri:   *“Benim yerime…

3 ay ago

Ticaret Hayatı 9 Asur Ticaret Kolonileri Çağı 4

MÖ 1950-1750     Paranın, MÖ 7. yüzyılda Lidyalılar tarafından icat edildiği düşünülüyor. Asur para…

3 ay ago