Çiçek aşısını Çinlilerin bulduğu, Avrupa’ya Türklerin öğrettiği söylenir (1).
Afrika’da bazı kabileler çiçek kabarcıklarından aldıkları sıvıyı cilde bulaştırır, Hindistan’da çiçek çıkaranların kabarcıklarından alınan irin, kesi yapılarak sağlam kişiler aşılanırdı. Çinliler 11. yüzyılda çiçek kabarcıklarının kabuklarını burun deliklerine yerleştirerek aşılama yaparlardı. Kafkasya’da Çerkezler güzellikleri bozulmasın diye kız çocukları altı aylık olduklarında hasta çocuktan aldıkları apse ile aşılarlardı. Bu yöntem Selçuklularla Anadolu’ya gelmiş, Osmanlı Devleti’nde uygulanmıştır. Selanik, Filibe, Edirne ve İstanbul’da uygulanan Türk Usulü Çiçek Aşısından ilk kez 1713 yılında Dr. Emanuel Timonius, İsveç Kralı XII. Karl’a gönderdiği raporda bahsetmiştir. Demirbaş Şarl olarak da anılan kral, o sırada Edirne Demirbaş Kasrı’nda zorunlu ikamette idi. 1722 yılında Türk usulü çiçek aşısı Avrupa’da yayıldı. 1796 yılında Edward Jenner, inekten insana çiçek aşısını keşfedinceye kadar Türk usulü aşı kullanıldı (2).
(1) İnsanlığın İki Yüzü, Burçay Anger, Kaynak Yayınları, 1994. Sayfa 88.
(2) Sultan II. Bayezid Darüşşifası, Edirne
Uzun bir geçmişe ve kapsamlı bir teoriye sahip olan Uygur tıbbı, Çin tıbbı ve eczacılığının önemli bir parçasını oluşturur. Tang Hanedanı’nın (618-907) resmi ilaç kaydında 100’den fazla Uygur ilacına yer verilmiştir.
İpek Yolu, ticaretin gelişmesini, kültür alışverişini, Batı ve Doğu tıp ve eczalarının Orta Asya’nın merkezinde bulunan Xinjiang’da birikmesini sağlamıştır.
Karahanlılar döneminde (840-1212), ünlü hekim İmamdin Kaşgar’ın yazdığı tıp kitabındaki temel tedavi yöntemleri günümüzde de kullanılmaktadır.
Xinjiang, dünyada uzun ömürlü insan sayısının en fazla olduğu yerlerden biridir.
Uygur tıbbı, toprak, su, ateş ve havayla temsil edilen dört madde anlayışına ve kan, balgam, safra ve kara safra olmak üzere dört sıvı teorisini temel alır.
Hastalıkları, nabız ölçme, gözlem ve sorma usulleriyle teşhis eder.
Tütsü, supozituar, kan çıkarma, ilaç sürme, kupa çekme, gıda ilacı tedavilerinin kalp hastalığı, karaciğer ve safra hastalığı, mide hastalığı, böbrek taşı, dizanteri, psikiyatri ve vitiligo gibi hastalıkların tedavisindeki başarı oranı yüksektir. İlaç içme, sıcak kompres, ligasyon ve ameliyat da kullanılan tedavi usullerindendir. Turfan bölgesinde uygulanan kuma gömme yönteminde hastanın vücudunun bir kısmı kızgın kuma gömülür. Bu tedavi yöntemi artrit, kronik bel ağrısı, siyatik, kronik enflamasyonda etkilidir.
Uygur ilaçları ana ilaç ve yan ilaç olmak üzere ikiye ayrılır. Tek ilaç genellikle önerilmez. Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi’nde 600’den fazla ilacın 360 tanesi sık kullanılan ilaçlardır, 160’ı Xinjiang’da üretilmektedir. Uygur eczacılığı genellikle misk, esmeramber, kunduzmissi ve leylek gibi güzel kokulu ilaç maddeleri kullanır.
Yuan ya da Moğol Hanedanı döneminde (1271-1368), birçok yeni hastane kurulmuş, buralarda ve İmparatorluk Tıp Akademisi‘nde Müslüman ve İranlı hekimler çalışır, bu durum Çinlilere kendilerini kötü hissettirirdi.
Kölecilik yadsınamaz bir gerçeklikti; insanlıkçılık (hümanizm), iyi bir efendi gibi davranmaktan ibaretti. Romalılar köleleri büyük…
Antik köleliğe en az uzakta (yakın denebilir herhalde) duran psikolojik örnekseme ırkçılıktır. Kölelik, ekonomi dışı…
İmparatorluk döneminde kadına karşı ön yargılı bakış açısı dul kadınların tekrar evlenmesini istememek, bedensel hareket…
7. yüzyılda, imparatorluk sarayına Wu Zetian (saltanatı 690-705) hükmediyordu. Çin tarihinde Hükümran İmparatoriçe unvanını alan…
Kadın güzelliğini anlatan bir Çin atasözü “Balıklar batmış, yaban kazları düşmüş,” der. Eski Çin’de güzellik…
Evdeki en yaşlı erkek hane halkının başıydı ve ailesinin ona itaat etmesi gerekirdi. Evi karısı…
View Comments
Atalarımızın yurdu diyebileceğimiz bir coğrafya,tarihimizi,geçmişimizi öğrenebileceğimiz,Batı'danda eski dev Çin medeniyet ve uygarlığı.OBOR Projesi ve İpek Yolu tarihi üzerinde bayağı çalışmıştım,Modern İpek Yolu mecmuasında makalelerim çıkmıştı.Verdiğiniz bilgiler çok aydınlatıcı ve çok çok önemli.Teşekkür ediyorum.
Nazik sözleriniz için çok teşekkür ederim. Ben de Çin'i anlamanın çok önemli olduğunu düşünüyorum. Doğru anlayabilmek için de detaylı incelemeye çalışıyorum.