Sanat

Maksim Gorki ve Moskova’daki Evi 2

Devrim öncesinde yazdığı romanlarında devrim davasını destekleyen Maksim Gorki, 1917’deki şiddet ve kaos yüzünden hayal kırıklığına uğramıştı. 1917-1921 arasında Leninci rejime karşı konuşmuş, Berlin’e gitmek üzere Rusya’yı terk etmişti. Almanya ve Çekoslavakya’dan sonra İtalya’da Sorrento’da kalmıştı. 1924 yılında Lenin ölünce tavrını gözden geçirdi. Son iki romanı Batı’da pek ilgi görmedi. İtalya’da ve Avrupa’da faşizmin yükselmesi de ayrı bir sorundu.

O dönemlerde Batı’da Nobel Ödülü’nü Gorki mi yoksa İvan Bunin mi alsın diye tartışılıyordu (Bunin aldı).

Sovyetler Birliği’ne yaz aylarında yaptığı ziyaretlerin ilkini 1928’de yaptı ve 1931 yılında kesin olarak geri döndü.

Sovyetlere dönünce itibar yağmuruna tutuldu. Adı cadde, bina, çiftlik ve okullara verildi; hayatını anlatan üç bölümlük bir film yapıldı; Moskova Sanat Tiyatrosu Gorki Tiyatrosu oldu; doğduğu şehre onun adı verildi ve Yazarlar Birliği’nin başkanlığına getirildi. Kendisine ev olarak Moskova’daki meşhur Riyabuşinski Malikanesi, iki büyük taşra daçası (kır evi), özel hizmetkarlar (istihbarat servisinin adamları) verildi ve Stalin’in yemeklerini tedarik eden yerden özel yiyecekler temin edildi.

Gorki, bir şeyi beğenmediği zaman sessiz kalabilen biri değildi. Zamyatin, Bulgakov ve Pilnyak’ın cezalandırılmalarını protesto etmiş; Stalin kültüne olan itirazlarını dile getirmiş, Kremlin’in ısmarladığı ve Stalin’i aziz gibi gösteren denemeyi yazmayı reddetmiş, 1930’lara ait günlüğü ise ölümünden sonra siyasi polisin arşivlerine kilitlenmişti.

Siyasi polis onu yakından takip ediyordu. Stalin karşıtı bir komploya dahil olduğuna dair kanıtlar vardı. 1936’daki ölümünün de genellikle bu komplonun sonucu olduğu düşünülür. Siyasi polisin Gorki’nin oğlu Maksim Peşkov’u 1934’te öldürdüğü neredeyse kesindi ve bu belki de Gorki’yi zayıflatma planının bir parçasıydı. Gorki’nin dul eşi 1963’te kocasının Stalin’in ajanları tarafından öldürüldüğünden emin olduğunu söylemişti. 1936 yılı, Stalin Rusya’sında Büyük Terör’ün zirvede olduğu yıldı.

Riyabuşinski Malikanesi (Ryabushinsky Mansion), ünlü Rus Art Nouveau mimarı Fyodor Şehtel’in (Fyodor Schechtel) eseridir. Malikane adını ilk sahibi olan zengin bankacı ve sanayici Stepan Ryabušinski’den almaktadır. 1900-1903 yılları arasında inşa edilen bina, Rus Art Nouveau mimarisinin Moskova‘daki en ikonik örneğidir.
Binanın içi kat kat doğa temalarıyla tasarlanmıştır. İlk kat, dalga şeklindeki ünlü mermer merdiveni ve lamba tasarımlarıyla bir denizaltı krallığını andırır. İkinci kat ise yukarıya doğru açılan hava ve gökyüzü temasına sahiptir.
Binanın en üst katında, dışarıdan hiçbir şekilde görünmeyen gizli bir Eski İnananlar şapeli yer alır. Dönemin Çarlık baskısı nedeniyle gizli inşa edilmiştir. 1932’de Stalin, diğer Kremlin liderleri, 50 yazar ve başka görevlilerin de katılımıyla sosyalist gerçekçilik doktrini bu evde formüle edildi.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, 2000.