Sert, Saydam ve Kırılgan 3

CAM NEDİR?

Sarıyer’de, Sadberk Hanım Müzesi’nde sergilenmekte olan MÖ 6.-4. yüzyıla tarihlenen opak camdan Doğu Akdeniz tipi koku şişeleri.
Kaynak: Sadberk Hanım Müzesi, Aksoy Matbaacılık, 1989.

Cam; silis, potas veya soda, kireç ve farklı katkı maddelerinin birlikte ergitilmesi ile elde edilen saydam, yarı saydam veya opak bir maddedir.

Cam; ısıtıldığı zaman akıcılık kazanan soğutuldukça katılaşan bir malzemedir.

Camın temel hammaddeleri silis, potas, soda ve kireçtir.

Normal bir camın karışımında yaklaşık olarak %72 silis, %15 soda veya potas, %13 kireç bulunur.

Silis, bilinen kumda diğer maddelerle karışık olarak bulunmaktadır. Silisin ergime noktası çok yüksek olduğu için cam harmanına ergime noktası düşük olan sodyum veya potasyum bileşikleri ilave edilmekte ve silisin ergimesi derecesi düşürülmektedir.

Ancak bu bileşikler, camı su tesirine karşı dayanaksız hale getirdiği için, harmana camı sertleştiren kireç katılmaktadır. Bu maddelerin 15000C’de ergitilmesiyle cam elde edilmektedir. Kumun içindeki yabancı maddelerden dolayı camda meydana gelen renklenmeyi önlemek için ağartıcılar ve kumun içindeki habbelerin çözülmesi veya yok olması için de bazı maddeler ilave edilmektedir.

Cama renk vermek ve opaklaştırmak için elde edilmek istenen renge göre değişen çeşitli elementler kullanılmaktadır.

Yeşil, turkuaz ve mavi renk için bakır,

Yeşil, mavi, sarı renk için demir,

Koyu mavi, açık mavi için kobalt,

Mor ve eflatun için magnezyum,

Sarı renk için gümüş,

Pembe ve kırmızı renk için altın,

Beyaz ve opal için çinko, fosfat, kalay ilavesi yapılır (1).

Camın özellikleri, kimyasal bileşimine bağlı olarak değişmektedir. Kimyasal bileşim açısından camlar oksit (silikat), oksit olmayan (nitrat, sülfat, florür ve klorür bağlı camlar) ile metalik camlar olarak üç ana gruba ayrılır. Hepsinde temel hammadde kum, yani silikadır (2).

Bilinen ilk cam, doğada bulunan obsidyendir (3). Volkanik cam olan obsidyen, kolay işlenebilir ve sert yapısından dolayı taş endüstrisinin en çok kullanılmış olan hammaddesidir (4). Bu cam, keskin uçlu aletler yapmak ve ayna üretmek için kullanılmıştır (5).

Yararlanılan Kaynaklar

Adıyaman, Elazığ, Hatay, Mardin, Şanlıurfa Müzelerinde Bulunan İslami Dönem Cam Eserler, Gül Geyik Karpuz, Atatürk Üniversitesi Doktora Tezi, 2014. Sayfa 9, 10.
Beykoz Cam ve Billur Müzesi, Ed. Nazan Erbil, Milli Saraylar Başkanlığı, 2021. Sayfa 18, 20.
g.e. sayfa 23.
Hatay Arkeoloji Müzesi bilgilendirme tabelası.
Beykoz Cam ve Billur Müzesi, sayfa 23.