Sömürgecilik 50 Eski ve Modern Kolonyalizm

Bir insan grubunu kontrol altında tutmak için farklı araçlar kullanılabilir: ekonomik araçlar, siyasal, askeri araçlar, sosyal, kültürel ve ideolojik araçlar gibi. Baskı altına almanın biçimi de farklı olabilir: ekonomik, siyasal, askeri, sosyal, kültürel veya ideolojik olabilir.

Eski Sömürgecilik 

Antik Mısır medeniyeti çevresindeki birçok bölgeyi kolonileştirmişti. Antik Yunan devletlerinde de kolonileştirmenin ilk biçimleri, tarımsal üretim yapılabilecek bölgelerin ele geçirilmesi şeklinde kendini göstermiştir. Yunan dilinde ‘ana yurt’ yani ‘metropolis’in ihtiyacı olan tarım ürünlerinin karşılanması için fethedilen yerler ‘tarım için uygun yer’ anlamına gelen koloni kelimesi ile ifade edilmiştir (1).

Kapitalizm öncesi dönemlerde ortaya çıkan eski kolonyalizm haraç toplamak ile özdeşleşmişti. Kolonileştirilen ülke topraklarından fiziki olarak ayrıldıktan sonra dahi sömürgelerini pazar olarak kullanmayı ve sömürgeci ilişkilerini devam ettirmeyi mümkün kılan karmaşık ekonomik ilişkiler kuran modern kolonyalizm, keşifler ve yeni ticaret yolları ile, yeraltı ve yerüstü zenginlikleri (özellikle altın ve gümüş) Batı’ya transfer edilmeye başlamış, bu kaynak transferine insan (köle) ticareti de dahil edilmiştir. Sömürgeleştirilmiş ülkenin önde gelen kesimleri Batı ile ittifak halinde olmuşlardır.

20. yüzyılın başında dünya üzerinde en çok koloniye sahip ülke olmuş ve kontrolü altındaki topraklar 35,5 milyon metrekareye ulaşmış İngiltere başta olmak üzere Fransa, Almanya, Hollanda, Belçika ve daha sonraları ABD, başta Afrika ve Asya ülkeleri olmak üzere sömürgeci/ yayılmacı politika izlemiştir. Bu yayılmacılık Orta Çağ ve Yeni Çağ’daki Bizans ve Osmanlı tarzı yayılmacılıktan çok farklı olarak kapitalist bir formda ortaya çıkmıştır. Klasik kolonyalizm olarak adlandırabileceğimiz söz konusu bu dönem (15. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başı) günümüzde oldukça farklı, daha karmaşık ve iç içe geçmiş süreçler ile kendini göstermeye devam etmektedir (2).

Kimi bilim insanları, keşifler çağını küreselleşme sürecinin başlangıcı olarak kabul etmektedirler (3). Modernleşme tarihi aynı zamanda bir emperyalizm ve sömürgecilik tarihi olarak da okunmaktadır.

Yararlanılan Kaynak

(1) Sosyolojide Yakın Dönem Gelişmeler Dersi, Post-Kolonyal Teori Ünitesi, Anadolu Üniversitesi. Sayfa 183.

(2) A.g.e., sayfa 179, 180.

(3) A.g.e., sayfa 184.

(4) A.g.e., sayfa 184.