Sömürgecilik 51 Sömürgeci Söylem

“Yerli Ulusları Medenileştirme Misyonu”

El Anatsui, Kraliyet Sanat Akademisi, Londra, 2013.
Ganalı sanatçı El Anatsui (1944-), eserlerini ülkesinin geleneksel inançlarını ve tarihi gerçeklerini temsil etmek için kullanır. Eserlerinde kil ve ahşap dahil olmak üzere çeşitli malzemeler kullanır. El Anatsui, milyonlarca şişe kapağını kullanarak ürettiği eserleriyle dünya çapında ün kazandı.
Fotoğraf: Zarastro Art

İspanyolların Latin Amerika’yı kolonileştirme süreçleri teolojik, siyasal ve ahlaki tartışmalar eşliğinde gerçekleşmiştir. Yerli ulusların Hristiyanlık inancı ile medenileşeceği ve bu yolla kurtuluşa erecekleri fikri meşrulaştırıcı sebep olarak kullanılmıştır. Yerlilerin çalışma şekillerindeki, tüketim alışkanlıkları ve ritüelleri ile geleneklerindeki farklılıkları, sosyal ve idari ilişkilerindeki değişiklikleri “medeniyetsizlik,” “ilkellik,” “barbarlık” olarak yorumlamış ve onları ele geçirme amacı için meşrulaştırıcı bir ahlaki temel olarak kullanılmıştır.

18. yüzyılda ortaya çıkan Aydınlanma ile birlikte, gelişme ve ilerleme “Batılılaşma,” Avrupalılaşma, çağdaş uygarlık düzeyine ulaşma ile eş anlamda tutulmuş, Batı medeniyeti geri kalmışlar için ulaşılması gereken “ileri” bir hedef olarak gösterilmiştir. Doğu gibi Batı-dışı kültürler ise az gelişmiş, eğitimsiz, yoksul, despot, geleneksel, ilkel, barbar, tembel ve benzeri sıfatlar ile ilişkilendirilerek tasvir edilmiştir.

Aristo‘ya göre “köleler için en iyi şey bir efendinin yönetimi altında yaşamaktır.”

Auguste Comte’un (1798-1857) da çalışmalarında toplumsal adaletsizliklere ve sömürgeciliğe göz yumduğu, “rasyonel boyun eğiş” adı altında insanların toplum içindeki yerlerini kabul etmelerini savunduğu bilinmektedir (1).

Kolonyal söylemin oluşumunda özellikle Joseph-Ernest Renan’ın (1823-1892) düşünceleri etkili olmuştur. Ona göre Batı Doğu’dan üstündür, Doğu Batı’yı rol model almalıdır ve bir zenci bile bunu başarabilir. Renan sömürgeciliği uygarlığın/medeniyetin bir parçası olarak görmüştür (2).

Asya ve Afrika’daki Avrupa sömürgeciliğini haklı çıkarmada kimi zaman Herbert Spencer‘ın sosyal evrim teorisi kullanılmış, Franklin Giddens Filipinler ve başka yerlerdeki ABD sömürge yönetimini savunmuştur (3).

Yararlanılan Kaynak

(1) Sosyolojide Yakın Dönem Gelişmeler Dersi, Post-Kolonyal Teori Ünitesi, Anadolu Üniversitesi. Sayfa 191.

(2) A.g.e., sayfa 187.

(3) A.g.e., sayfa 191.