4. yüzyıl – erken 6. yüzyıl arasında Alaric, Attila, Clovis ve Theodoric Batı Roma’nın kabusu oldular. Ostrogotlar İtalya’da, Vandallar Afrika’da, Vizigotlar Galya’da ve İspanya’da krallıklar kurdular. Roma’nın eski yönetici sınıfı dağıldı ve Batı, Karanlık Dönem (Dark Ages) olarak bilinen döneme girdi. Bundan sonra bahsedilen ilk Batı medeniyeti Rönesans’tır. Rönesans döneminde yüzyıllar boyu ihmal edilmiş antik Greko- Romen sanatı yeniden gün yüzüne çıktı. Böylece karanlık Orta Çağ bitti ve Modern Batı dünyasının doğuşu hazırlanmış oldu. Batı’da, kabaca, MS 400-1400 arasında sanat, bilim ve önemli sayılan her şeyin durduğu söylenir. Roma ile Rönesans arasında 11 asır devam etmiş olan Bizans, antikite ile modern dünya arasında bir köprüdür.
En geniş olduğu zamanda sınırlar, İspanya-Mezopotamya-Karadeniz-Tuna Nehri – Afrika’nın Akdeniz sahiline uzanıyordu.
Bizans eski edebiyatı korumasaydı, yaşatmasaydı, Rönesans’ta Yunan idea’larının devam etmesi imkansız olurdu, denir.
Yunanca ve Latince, ki bu diller Roma dünyasının yaygın dilleriydi, Hıristiyanlığın da dilleri oldu. Justinyen zamanına kadar talebelere hem Latince hem de Yunanca öğretilirdi. Bir başka değerlendirmeye göre ise Batı’daki ve Orta Doğu’daki toprakları kaybettikten sonra Bizans, büyük ölçüde dil ve medeniyet olarak Yunanlı oldu, Latin etkisi kayboldu. 7. yüzyıldan itibaren Yunanca resmi dil oldu.
Vatandaşlığa kabul edilmek için günlük konuşma dilinin Yunanca olması ve Ortodoks kiliseye üye olma kriterleri aranıyordu.
Yunanistan’ın Teselya Vadisi’nde yer alan Meteora Manastırları’nın kütüphanelerinde günümüze ulaşmış 1200 adet el yazması olduğu, bunların 640’ının Diriliş Manastırı’nda olduğu biliniyor. Bu yazmaların 9.-19. yüzyıllar arasında yazıldığı, çoğunun 11.-16. yüzyıllara ait olduğu söyleniyor. Manastır kütüphaneleri yalnızca keşişler tarafından kullanılıyor. Yazımızda kullanılan fotoğraf Sofianos’un Meteora kitabından alınmıştır. Yukarıdaki Kod 538, 610 yılına ait.
12. yüzyıl parşömeni, Konstantinopolis. The British Library, Londra. Fotoğraf: Byzantium, Robin Cormack ve Maria Vasilaki, Royal Academy of Arts, 2008.
Aziz Kiril ve Aziz Metodius’u betimleyen, 19. yüzyıl yapımı duvar resmi, Troyan Manastırı, Bulgaristan. Fotoğraf:www.firststreetconfidential.com
Kiril (Cyrillic) Alfabesi Bizans’ın en önemli kültürel mirası sayılır. Kiril ve Metodius kardeşler tarafından geliştirildiği düşünülmektedir. Selanik doğumlu kardeşlerden küçüğü Kiril, 843 yılında Konstantinopolis’e gelip burada Magnaura adlı saray okuluna gitmeye başlamış. İdari görevlerini tamamladıktan sonra Uludağ’daki Polihron Manastırı’nda önce rahip, sonra başrahip olan Metodius, eski Slav dilinin yazılabilmesi için geliştirilen ilk alfabeyi, Glagolitik Alfabeyi iki kardeş birlikte, Polihron Manastırı’nda geliştirmişler; bu alfabe, 9.-10. yüzyıllarda öğrencileri tarafından geliştirilmeye devam edilmiş, Kiril Alfabesi’nin geliştirilmesine baz oluşturmuştur. Başlangıçta 43 harften oluşan alfabenin bazı harfleri Yunan Alfabesi’nden, bazıları İbrani Alfabesi’nden alınmıştır. Günümüzde Rusça’nın, Bulgarca’nın ve Sırpça’nın yazımında kullanılmakta olan çağdaş Kiril Alfabesi 30-33 harften oluşmaktadır.
