Bizans İmparatorluğu 78 | Bizans’ta Şifa 5

MS birinci yüzyılın üçüncü çeyreğinde yaşadığı düşünülen Dioskorides (20-79), Yunan farmakoloji yazarları arasında en önde gelen isimdir. O zamanlar Roma İmparatorluk toprağı olan Adana’da doğmuştur, hocası ise Tarsuslu bir hekimdir. En ünlü eseri olan De Materia Medica Yunanca yazılmıştır. Bu eser, 800 bölümden oluşan farmakolojik bir ansiklopedidir. Bu çalışma, rasyonel yaklaşımıyla benzerlerinden ayrılır; büyü ve batıl itikat esere dahil edilmemiştir.

De Materia Medica’nın birçok elyazması çok yüksek kalitede resimler içerir. Ancak günümüze ulaşmayan özgün kopyanın resimli olmadığı, resimlerin sadece belli elyazmalarına eklendiği düşünülüyor.
Fotoğraf:www.history.com

De Materia Medica’nın her bölümü genellikle iki kısımdan oluşuyor. Tanımlayıcı olan birinci bölümde maddelerin nerede bulunduğu, çeşitleri, yerine kullanılabilecek olanlar yer alıyor. İkinci kısım, maddenin tedavi edici özelliklerini sınıflandırılmış olarak veriyor. Eserde tıp dışında saç boyama, epilasyon, cildin canlandırılması veya sarhoşluğun etkileriyle mücadele, nefesin kötü kokusunu hafifletmek, afrodizyaklar hakkında bilgi de bulunuyor.
Dioskorides ’in çalışması Roma İmparatorluğu’na yayılmıştı. Galen (130-200) tıbbi maddeleri alfabetik olarak düzenledi ve her birinin özelliklerini tekrar yazdı. Eser, Galen ’in çalışması ile birlikte, geç antikçağ ve Bizans’ın erken yüzyıllarındaki tıbbi çalışmalar için bir temel teşkil etti. Galen ’den sonra bu kadar kapsamlı hiçbir çalışma üretilmedi.
Viyana Dioskorides yazması 6. yüzyılın başında üretildi. Üretim yerinin kesinlikle Konstantinopolis olduğu düşünülüyor.
Napoli Dioskorides yazması ise 7. yüzyıla tarihleniyor. Bu nüsha, İtalya’da yapılmış, Konstantinopolis’e daha sonra varmıştır.
Böyle elyazmaları lüks nesneler ve sanat eserleridir. Hem resimlerin kalitesi hem de üretimlerinde kullanılan parşömen miktarı yüzünden oldukça pahalı kitaplardı.
8. yüzyıl sonunda Suriye-Filistin bölgesinde kopyalandığı düşünülen ve günümüzde Paris’te, Bibliothéque nationale de France’ta olan elyazması günümüze ulaşmış en eski kopyadır. Üzerine Arapça notlar düşülmüştür.
Dioskorides ‘in en fazla elyazmasının üretilip korunduğu yer Konstantinopolis’tir. Osmanlıların şehri almasından sonra bile eserin Grekçe el yazmaları şehirde kopyalanmaya devam etmiştir. Osmanlı dönemi kitaplarda adı Skoridos olarak geçmiştir.