Çağdaş Sanata Varış 68 | Frank Lloyd Wright

FRANK LLOYD WRIGHT
1867-1959

 

• Avrupa’da Le Corbusier ve Ozenfant 1918 yılında Pürizm’in prensiplerini yayınladılar. O sırada ABD’de ise ‘gökdelenlerin ve Modernizm’in babası’ olarak anılan mimar Louis Henry Sullivan (1856- 1924) özgün yapıtlarıyla tanınmaktaydı. 1891 yılında Chicago’da Charnley Evi inşa edilmişti bile. Ünlü mimar Frank Lloyd Wright da Sullivan’ın ofisinde yetişmiş ve Charnley Evi’nin yapımında rol almıştı.  Sullivan, Prairie Okulu veya Chicago Okulu diye anılan mimarlara örnek ve esin kaynağı oldu. Sullivan,  Henry Hobson Richardson (1838-1886) ve Wright, Amerikan mimarisinin altın üçlüsü olarak anılırlar.

• Wright’ın ilk çağında yaptığı binalarda ciddi ve sade bir tutum görülüyor.
• Tuğla ahşap sıva taş gibi basit malzemeler kullanmış.
• Wright’a özgü doğal malzeme kullanımı, serin ve gölgeli iç mekanlar yeni binalar için neredeyse bir ilke haline gelmiştir.
• Wright, her malzemenin kendine has bir doğası olduğuna, tasarımcının malzemeye biçim dayatmaması gerektiğine inanmış.
• Taşı taş gibi, ahşabı ahşap gibi göstermek gerekir demiş.
• Wright’in meslek yaşamı boyunca savunduğu ve kısaca “yapının görünümünü malzemenin doğası belirler” şeklinde özetlenebilecek bu yaklaşım, 20. yüzyılın diğer önde gelen mimarları tarafından da benimsenmiş ve modern mimarlığın en belirgin söylemi haline gelmiştir. Geçerliliğini kaybetmeden günümüze dek ulaşmıştır.
• 1914 yılında Tokyo’da Imperial Otel’i tasarlamaya başladığında Japonların doğal malzemeleri kullanımını beğeni ile izlemiş.
• Japon mimarisi, De Stijl, Ekspresyonizm akımlarından etkilenmiş.
• “Organik mimarlık” adı verilen, doğal biçimlerden yola çıkarak iç ve dış mekanın bütünleşmesini temel alan bir mimarlığın ilkelerini ortaya koymuş. Organik mimarlık yer, mekan, ölçek, malzeme, renk, ışık ve dekoratif sanatlara ilişkin mobilya, tekstil ve aksesuarları da içerir.
• Betonarmenin kullanım alanlarını geliştirerek Modern Mimarlık tarihininin en önemli kişiliklerinden biri olarak tarihe geçmiş.
• Eserlerinden bazıları: Charnley Evi, Chicago, 1891; William H. Winslow Evi, River Forest, Illinois, 1893; Highland Park Evi, Illinois, 1902; Darwin D. Martin Evi, Buffalo (New York), 1904; Larkin Binası, Buffalo, 1904; Oak Park Kilisesi, Illinois (1904-1906); Robbie Evi, Chicago (1906-1909);  Coonley Evi, Riverside, Illinois, 1908; Johnson Wax idare binası; New York’taki Guggenheim Müzesi; Unity Temple.
• Charnley Evi Uluslararası modern mimarinin önemli bir eseri olarak kabul edilmiştir. Charnley Evi mimarları Sullivan ve Wright’ın olağanüstü yaratıcılık gücünün kanıtı sayılmıştır.
• Kariyerinin 20 yılını geçirdiği özel konutu ve işyerini, mimari felsefesinin laboratuvarı olarak kullanmış.
• Sembolik ve kullanışsız tasarımlara karşı olduğunu her fırsatta belirtmiş.
• Evlerini mümkün olduğunca manzaraya, ışığa, temiz havaya açan Wright kamusal binalarında tamamiyle içe dönük bir şema geliştirmiş: Yukarıdan aldığı ışıkla aydınlanan ortak mekanı, tüm birimlerin açıldığı odak noktası olarak seçmiş.
• Geleneksel kilise işaretlerinden hiçbirini taşımayan kilisesi  Unity Temple ile tapınağı evrensel bir ibadet yeri haline getirmiş.
• Yataylığın ön planda olduğu, alçak, uzun, L ve T biçimli planlar yapmış.
• İç mekânı hafif paravanlar ile bölerek binayı ağırlıklardan kurtarmak, mimariyi özgürleştirmek istemiş.
• Robie Evi  keskin yatay hatları, gözüpek kirişleri, uzun pencereleri, açık kat planı ile modern mimarinin yapı taşlarından biridir.
• Millard Evi’ndeki her mobilya ve ayrıntı tüm konutlarında olduğu gibi Wright tarafından tasarlanmış: Lambalar, şömine demirleri, koltuk ve sandalyeler, tüm ahşap mobilyalar ve hatta sanatsal objelerin bir kısmı.
• Müstakil evi üst gelir gruplarının tekelinden çıkarmak gibi bir sosyal değişimi önermiştir. Usonian Evi’nin tasarımı ile düşük gelir düzeyine sahip insanların konut ihtiyacına cevap vermiş oldu.
• Ev planlarını kişiye özel, ailenin sosyoekonomik yapısına göre kurgular.
• Wright, mimarlıkta yeni bir iç mekan kavramı geliştirmiş. Tek fonksiyonlu mekan kavramını reddederek, ortak mekanları bulunan, iç içe mekanlar tasarlamış.
• Wright’ın evlerinde belli bir mekanın merkez olduğunu söylenemez. Mekanlar arasında geçişler olması, mekanın bazen eşyalarla bölünmesi merkezi değiştirir.
• Wright’ın mimarisinde  genellikle sıcak iç mekanlar, bahçe ve yaşam alanları arasındaki sıkı bağlantı, odalar arasında tavan yüksekliklerinin değişimi ile hacimler arası geçişin hissedilmesi, yumuşak bir aydınlatma ve açık planlama anlayışı gözlenmektedir.
• Geniş saçaklı çatılar,ahşap yatay bantlarla kaplı sıvalı duvarlar mimarisinin niteliklerindendir.