Çin’de İnançlar 30 Budizm 3

Samye Manastırı.
Budacı kültürün üç ana yapı türü var: Stupa, çaitya ve vihara. Stupalar, Budha ve müritlerine ait kutsal eşyaların saklandığı gömüt tepeleri. Bazı stupaların Budha’nın bedeninden parçalar barındırdığına inanılıyor. İbadet, stupanın çevresinde saat yönünde dönerek yapılıyor. İçinde bir stupa modeli ya da Budha tasviri barındıran tapınma yerine çaitya deniyor. Viharalar ise içinde yaşanan manastırlar, aynı zamanda öğretim merkezleridir.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Sangyezhen, Zhanang İlçesi, Shannan, Tibet, 2004.

Budizm’de nihai amaç Nirvana’ya ulaşmaktır. Nirvana cennet gibi bir mekan değil, bir zihin durumudur, mukaddes huzurdur, denebilir. Arzular, korkular ve sosyal bağların güdümünde yaşamanın bırakıldığı, özgürlük merkezinin bulunduğu ve tercihlere göre hareket edilen durumdur. Dünyayı yöneten korku, şehvet ve yükümlülüklerden kurtulmuş olma halidir. Neşeyle dünyanın kederlerine katılmaktır (1).
“Ben” yanılsamasından, dünya işlerinin ayak bağından kurtulmak, yeniden doğuş döngüsünden kurtulup, Aydınlanma’ya, Nirvana’ya ulaşmak için, üç büyük günah olan şehveti, kötü niyeti, aptallığı yok etmek gerekir. Nirvana’ya ulaşmak sonsuza, ölümsüzlüğe ulaşmak, acının olmadığı sınırsız yaşama kavuşmaktır. Nirvana kavranamaz, betimlenemez, anlaşılamaz, nitelenemez; Budistler Nirvana’yı tanımlamak istemezler.
Tabiatta kaçınmaya imkan olmayan bir Karma Kanunu (fiil ve hareket kanunu) vardır. İnsan ancak fiillerini kontrol ederek kurtuluşa erer. Fiillerin iyisinden iyilik, kötüsünden kötülük çıkar. İnsan dürüst olan şeyi yapmakla kötülüklerden kurtulur ve Nirvana’nın temin ettiği huzura kavuşur.

Budizm’in Üç Mücevher’i, Budha, öğretisi ve keşişler cemaatidir (Buddha, Pali dilinde Dhamma ya da Sanskritçe Dharma, Sangha). Üç Mücevher, acının kaybolduğu yola, Nirvana’ya gitmeye yardımcı olan üç aracı temsil eder: Beden, söz ve ruh. Budha, bedeni, öğretisi sözü temsil ederken keşişler cemaati Budha’nın ruhunu muhafaza eder. Bir Budist, Budha’nın bedenini onun sureti yardımıyla zihninde canlandırır; Budha’nın sözünü kitapta, ruhunu stupada bulur. Suret, kitap ve stupa, görerek, duyarak ya da okuyarak ve düşünerek bilgi toplamak bir Budist için çok önemlidir çünkü kurtuluşa ulaşmanın ancak bilgi ve erdem kazanmakla mümkün olduğuna inanılır (2).

Budha’nın sözünü ettiği evrensel boşluk (sunyata) insanları korkutmuştur.
Budha’yı isyana sürükleyen her ne varsa ölümünden sonra onun adına izafe olunmuştur. MS 2. yüzyılda Budizm bir din olmuş ve o zaman süratle yayılmıştı. Dini yaymak isteyenler ahlak yerine ayinler ile meşgul olmuşlardı. Nirvana, putların ayaklarını öpmek sayesinde kazanılan maddi bir cennete dönüştü. Ona ait olduğu öne sürülen her zerrenin üzerine mabetler yapıldı.

Yararlanılan Kaynaklar

Mitolojinin Gücü, Joseph Campbell, MediaCat Kitapları, 2015. Sayfa 210.
Cengiz Han ve Mirasçıları Büyük Moğol İmparatorluğu, Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı Müzesi, 2006.
Moğol Budizmi: Öğreti ve Moğol Budizmi, Klaus Sagaster, sayfa 519-531.