Din-Edebiyat-Sanat Açısından Kanon

• Kanon, bir şeyin ölçülebileceği bir standarttır.
• Sözcüğün kökeni dinidir. Ekümenik konsiller tarafından kabul edilen kilise kanun ve kuralları kanonik olarak tabir edilir.
• Aynı zamanda dini belge ve kitapların orijinalliği ile de ilgili bir kavramdır. Hıristiyan dünyasında pek çok İncil’den sadece dördü orjinal, kanonik, olarak kabul edilir. Orjinal olmayanlara ise apokrif denir.
• Sanat tarihinde kanon sözcüğü, Yunancada marangozun ölçü çubuğu anlamına gelen sözcükten türetilmiştir ve bir kalite ölçütüne işaret eder.
• Sanatta bir kültürün, veya kronolojik dönemin, bir ülkenin veya bölgenin, bireysel bir sanatçının veya bir konunun en iyi örneğini ifade eder.
• Dolayısıyla birçok kanon vardır: Modern kanon, Fransız resim sanatı kanonu, natürmort resim kanonu gibi. Ortak nokta, kanonik sanatın hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde en yüksek niteliğe sahip olduğunun kabul görmesidir.
• Bir resmin ya da çalışmanın Batı kanonuna dahil edilmesini önermek, eserin değeri, tanınırlığı veya statüsü açısından olumlu bir yargıyı ifade eder.

• Mikelanj İtalyan resminde kanonik bir figürdür, Picasso 20. yüzyılın kanonik ressamıdır, da Vinci’nin Mona Lisa tablosu kanonik bir tablodur….
• Akademilerde kanon, hakim elitler tarafından tespit edilmiş olduğundan, modern dönemde yapay bir standart olarak görülmüştür. Akademiler çizimi renkten, tarihsel konuları natürmorttan önde tutmuşlardır.
• Sanat, kendi zamanının bir ürünü olduğu ve tarihsel, toplumsal, ekonomik, felsefi bağlamlar sanatın ortaya çıkışını, gelişimini ve yorumlanmasını etkilediği için, kanon sabit bir kavram değildir. 17. yüzyıl ortalarında kanondaki yeri sorgulanan El Greco (1541-1614), 20. yüzyılda Modern Sanat’ın öncüsü olarak değerlendirilmiş, tekrar kanonik bir sanatçı olmuştur.
• Bir kanona dahil edilmenin birçok farklı nedeni vardır: Patronun statüsü, sergilendiği yerin seçkinliği, sanatçının ünü, konu ve stilin popülerliği, eleştirmenlerden, sanat tarihçilerinden, küratörlerden gördüğü ilgi, kitaplarda ne kadar yer aldığı, ne kadar kopya edildiği…..
• Bir de popüler kanon vardır ki, bu şartlardan bağımsız, tamamen halkın ilgisine bağlıdır.
• Modern sanat için, 1860-1960 yılları arası sanatı için, özellikle 20. yüzyılın başından itibaren bu terim daha esnek biçimde kullanılmaya başlanmıştır.
• Tamamen soyut ve geometrik kompozisyonlar yapan Hollandalı sanatçı Theo van Doesburg, Birinci Dünya Savaşı’ndan 1931’deki ölümüne kadar, De Stijl adı verilen sanat hareketinin öncüsü olmuş, onun resim tarzı, soyut Modernist kanon olarak kabul edilmiştir.

• Eğitim kurumlarında okutulmak üzere seçilen kitaplara kanonik diyebilir, seküler bir kanondan da bahsedebiliriz.
• Kanon, bireysel düşüncenin imgesi, kültürel düşüncenin temelidir.
• ABD’li eleştirmen Harold Bloom, edebi eserler için hazırladığı Batı Kanonu’na seçtiği yazarların temsil güçleri nedeniyle kanonik olduğunu öne sürüyor.
• Harika bir üslup, imgesel dile hakim olma, bilişsel güç, bilgi, dil coşkusu, tekrar okunmayı talep etmek ve tabii ki özgünlük Bloom’un kanona giriş formülünde yer alan hususlar. Batı Kanonu için seçtiği yazarların geleneği alt ettiğini ve aynı zamanda geleneği içine aldığını belirtmektedir.
• Bloom, Batı Edebiyatını Teokratik Çağ, Aristokratik Çağ, Kaos Çağı gibi dönemlere ayırırken, ulusal kanonları da ayırıyor. Eserinde Teokratik Çağ’ı kapsam dışında bırakıyor. Dante ile başlatıp, Samuel Beckett ile bitirdiği akışta, Aristokratik Çağ’ın merkezine Shakespeare’i alıyor. Kaos Çağı kapsamında ise Hemingway, Fitzgerald ve Faulkner’dan bahsediyor.
• Kanon matematikte, fizikte, bilgisayar biliminde de kullanılan bir terimdir.

 

Yararlanılan Kaynaklar

• Çağdaş Sanatı Anlamak, Graham Whitham ve Grant Pooke, Optimist Yayım, 2013.
• Sanatı Anlamak, Graham Whitham ve Grant Pooke, Optimist Yayım, 2012.
• Batı Kanonu-Çağların Ekolleri ve Kitapları, Harold Bloom, İthaki Yayınları, 2014.
• Zamana Direnenler Kulübü, Gamze Akdemir, Cumhuriyet Kitap, Ekim 2014.