Kültür

Faşizm/Diktatörlük 9 Diktatör Romanı 1

Fotoğraf: Umut Vakfı

Diktatörleri konu alan birçok ünlü roman var. Bunlardan biri ve Latin Amerika diktatörlerini eleştirenlere esin kaynağı olan Miguel Angel Asturias’ın (1899-1974) Sayın Başkan adlı romanıdır.
Sayın Başkan, 1933 yılında tamamlanmış olmasına rağmen ancak 1946 yılında ve Asturias’ın ülkesi Guatemala’da değil Meksika’da yayımlanabilmiştir.
Sayın Başkan, romanda adı hiç geçmemekle birlikte, Guatemala’yı 1898-1920 arasında yöneten cumhurbaşkanı/diktatör Manuel Estrada Cabrera’ya (1857-1924) yöneltilmiş ağır bir yergidir.
Kimi edebiyat eleştirmenleri, Sayın Başkan’ı, diktatör romanı diye niteledikleri tarzın ilk örneği sayarlar.
Diktatör romanı, Latin Amerikalı yazarların, yönetimi ve tüm yetkileri elinde toplayan “başkan”ları eleştirmek üzere geliştirdikleri bir tarzdır.
Asturias bu romanında tüm Latin Amerika ülkelerinde rastlanan diktatör tipini çizdiğini söyler. Bu, Mussolini ve Hitler gibi reklam düşkünü olmayan, aksine loşluğu seven, ortalarda pek görünmeyen bir diktatör tipidir. Halk onu pek görmez, ama acımasız ve baskıcı varlığını daima üzerinde hisseder, adını fısıltıyla söyler.
Hapis ve sürgün cezası alan, 1954-1959 yılları arasında yurtsuz kalan, kimlik belgesi olmayan Asturias 1967 yılında edebiyat dalında Nobel Ödülüne layık görüldü.
Asturias kendisiyle 1966’da yapılan bir söyleşide, “Güney Amerika ülkelerinde ne zaman bir devrim ya da darbe havası esse kitapçı vitrinlerinden ilk kaldırılan kitap Sayın Başkan olur. Onun için bu romanı Güney Amerika’da siyasal bir barometreye benzetirler,” demiştir.