Göçmenler 18 Afganlar

2020 yılında ABD’nin ülkeden çıkışı ile birlikte Afganistan‘dan dışarıya göç başladı.

Uzun ve zor bir yolu aşamayan birçok Afgan yolda hayata veda ediyor, dağda donarak ölüyor, karlar eridiğinde donarak ölen ve hayvanlar tarafından parçalanan mültecilerin bedenleri bulunuyor, çoğunun isimleri bilinmiyor, cenazeler memleketlerine geri yollanamıyor, çoğunlukla Van’daki kimsesizler mezarlığına defnediliyorlar.

Göçmenlerin çoğunun acıklı bir hikayesi var. Hemen hepsi kaçakçılara borçlanmış oluyorlar, evler onlara fahiş fiyata kiraya veriliyor, aç bırakıldıkları, maaşlarının da çoğu zaman ödenmediği biliniyor.

Şartlı mülteci ya da ikincil koruma statüsü, uluslararası koruma veren, üçüncü bir ülkeye geçmek isteyenlere o ülkeye geçiş için bekleme sürecinde, yani ara dönemde, verilen bir statü. Türkiye’de uluslararası koruma kapsamında, şartlı mülteci statüsünde, 172.602 kişi bulunuyor. İkincil koruma, belirli kimlik belgeleri aracılığıyla eğitim ve sağlık gibi temel hizmetlere erişim sağlasa da başvuruların reddedilmesi durumunda oldukça ciddi hukuki belirsizlikler ortaya çıkıyor.

Düzensiz göçmen yani yasal olmayan yollarla ülkeye girenlerin kimlik belgelerinin olmaması nedeniyle barınma, eğitim ve sağlık gibi hizmetlere ulaşamıyorlar. Bu da sömürülmelerine, karın tokluğuna çalıştırılmalarına, haklarının yenmesine yol açıyor.

Türkiye’de ikamet izni olan 38.892 Afgan varmış. Ülkemizdeki düzensiz göçmen sayısı tam olarak bilinmiyor; kayıtsız olan bu insanların sayısının 300.000 ile 400.000 arasında olduğu düşünülüyor. Türkiye’de 2018’den bu yana yakalanan düzensiz göçmenler arasında en büyük grup Afganlar. Türkiye’de yakalanan düzensiz Afgan göçmenlerin sayısı 700.000’i aşmış durumda. 2023 yılından sonra düzensiz göçe karşı alınan önlemlerden dolayı (sınırlarda mobil denetim gibi) sayılar düşmüş durumda. Afganistan’a geri dönüşler de oluyor. Geri dönüş sebepleri arasında ırkçı davranışlar, boğaz tokluğuna çalıştırma gibi sömürüler; iş bulmakta ve ailesini geçindirmekte zorlanma, enflasyon ve pahalılık sayılıyor.

Afganlar İçin Türkiye Artık Cazip Ülke Değil, Nurcan Baysal, Oksijen, 29 Ağustos-4 Eylül 2025.

İran’da 1980 yılında doğmuş olan fotoğraf sanatçısı Ebrahim Noroozi, Ağustos 2021’de Taliban Afganistan’da kontrolü ele geçirdiğinde ülke, savaşın yarattığı yıkım ve dış yardımın kesilmesi neticesinde çökmüş durumdaydı. Dört yıl süren kuraklık ile 2022 ve 2023 yılındaki iki büyük deprem de krizi derinleştirdi. Birleşmiş Milletlerin tahminine göre, Afgan halkının %97’si yoksulluk sınırının altında yaşamaya çalışıyor. Sosyal hizmet diye bir şey neredeyse hiç yok; evsiz sayısı altı milyonu geçmiş durumda. Evsizlerin bir kısmı çatışma/savaş sonucu evini kaybetmiş olanlardan, bir kısmı ise çevre ülkelerden sınır dışı edilenlerden oluşuyor. Ebrahim Noroozi Afganistan’a 2023 yılında Associated Press tarafından görevlendirildiği için gitmiş, Afganistan On the Edge adını verdiği fotoğraf serisi ile World Press Photo – Asya ödülü kazanmış..
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Torino, İtalya, 2025.