Milliyetçilik 32

Hıristiyan milliyetçiliğin sorunlu yanı, Hristiyanların siyasete katılması değil, siyaset ve hukukta Hıristiyanlığa öncelik verilmesi gerektiği inancı. Hıristiyan çoğunluğun olduğu yerlerde kamusal hayat Hıristiyanlığa ve onun ahlaki anlayışına dayanmalı görüşü, Hıristiyan olmayanları ikinci sınıf statüsüne sokuyor. Yönetimde Hıristiyanların olması gerektiği anlayışı gitgide hakim oluyor.

Hıristiyan Milliyetçilik Neden Tehlikeli?, David French, The New York Times, Oksijen, 1-7 Mart 2024.

Milliyetçilik, Orta Asya’ya yabancı bir olguydu. Kazan Tatarlarının milliyetçiliği yaymak için gösterdikleri çabalar boşa gitmişti. Tatarlar, yüzyıllardır iki anadil, Farsça ve Türkçe – konuşulmasının halkların birleşmesini engellediğini düşünmüşlerdir.

Batı Türkistan uzun süredir bölünmüş durumdayken burada Tacikler ve Türkler, yani Kazaklar, Özbekler, Kırgızlar ve Türkmenler yaşıyordu. Aynı dili konuşmadıkları gibi, gelenekleri de farklılık gösteriyordu. Ama belli belirsiz etnik ya da dilsel bir birlik bilinci vardı; aynı inancı paylaşıyorlardı, ama daha fazlası yoktu. Onları birbirine bağlayan yaşam biçimleri ve ticari ilişkileriydi.

1905’ten sonra milliyetçiler seslerini duyurmaya başladılar. Cedit olarak adlandırılan liderler Ruslarla aralarında eşitlik ve bir İslam birliği kurulmasını istiyorlardı. Ceditlerin çoğu medrese eğitimi görmüş sol eğilimli kişilerdi.

Orta Asya Tarih ve Uygarlık, Jean-Paul Roux, Kabalcı Yayınevi, 2006. Sayfa 407, 408.

“Fransızlar kendilerini beğenmiş olmakla birlikte, kültürlerinin Almanya’daki gibi efsanevi ve coşkulu bir kan bağı üzerinden değil, konuştukları lisan – la Francophonie– üzerinden ifade bulması nedeniyle, ara tonları, nüansları ve gölgelemeleri bilmeyen Almanlara kıyasla daha heterojen görünürlerdi.”

Imperium Bir Küçük İmparatorluk, Christian Kracht, Ayrıntı Yayınları, 2013. Sayfa 105.