Sert, Saydam ve Kırılgan 6 Cam Üretim Teknikleri 3 Serbest Üfleme ve Kalıba Üfleme Teknikleri

Serbest Üfleme Tekniği İle Cam Yapımı (Freeblown)

Üfleme çubuğu uç kısmı kızarana kadar ısıtılıp, potadan bir miktar erimiş cam çekilir. Çubuk devamlı kendi etrafında döndürülerek şekil ortaya çıkarılır ve bu esnada üflenir. Cam son şeklini aldığında üfleme çubuğundan ayrılır. Ayrılma noktasındaki delik, ağız kısmını oluşturacak şekilde işlenir. Dip kısmına son şekli verildikten sonra da keskin bir alet yardımı ile camdan ayrılır. Bu işlem camın alt kısmında bir iz bırakır. Anadolu’da Roma Dönemine ait, 3.-4. yüzyıldan kalma serbest üfleme tekniğiyle yapılmış pek çok cam şişe ele geçmiştir (1).

Üfleme tekniği ile üretilen camlar genellikle MÖ 100 civarında başlar (2). Cam üfleme tekniği, Romalıların insanlık için yaptıkları en iyi icatlardan biri sayılır. (AnaBritannica’ya göre tarih aynıdır ama buluşu yapanlar Suriyeli camcılardır). Çünkü bu teknik, camın seri halde üretimini sağlamış, cam eşya satın almak için zengin olmaya gerek kalmamıştı (3). Roma İmparatorluğu döneminde kalıp tekniği de çok ileri düzeye erişmişti (4).

MÖ 4.-3. yüzyıla tarihlenen kalıpta yapılmış Akhaemenid tarzı cam riton 2003 yılında Gordion Müzesi’nde sergileniyordu.
Tanrılara içki sunmak için kullanılan, genellikle hayvan şekilli törensel kaplara Ryton (Rhyton) adı verilir.

Kalıba Üfleme Tekniği İle Cam Yapımı (Mould-Blown)

Bu tekniğin MS 1. yüzyılın ikinci çeyreğinden itibaren kullanıldığı düşünülmektedir. Bu teknikle cam kap yapmak için üfleme çubuğu, ucunda erimiş cam parçası varken, kalıbın içine indirilir ve cam tam olarak kalıbın iç yüzeyinin şeklini alana kadar üflenir. Kalıp kilden ya da ıslak ahşaptan yapılır. Bu işlem birkaç saniyeden uzun sürerse 1000 derece civarındaki cam, ahşap kalıbın yanmasına sebep olur. Kalıplar genellikle iki ya da daha fazla parçanın birleşiminden oluştuğu için cam kabın üzerinde görülebilir izler bırakırlar. Üfleme tekniğinin verdiği imkanlar sayesinde formlarda hem çeşitlilik sağlanmış hem de daha gösterişli ve lüks kaplar yapabilme şansı yakalanmıştır (5).

Yararlanılan Kaynaklar

Hatay Arkeoloji Müzesi bilgilendirme tabelası.
Beykoz Cam ve Billur Müzesi, Nazan Erbil, Milli Saraylar Başkanlığı, 2021. Sayfa 25.
Antik Dünyada Bilinmesi Gereken 500 Şey, Carolyn Howitt, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2009. Sayfa 71.
Gorgo Medusa Cam Eserler Arkeoloji Müzesi, Aktüel Arkeoloji, Mayıs-Haziran 2013. Sayfa 35.
Hatay Arkeoloji Müzesi bilgilendirme tabelası.