Batı’da Doğu, İslam ve Türk Algısı 27

Doğu Hindistan Kumpanyası 1

Kumpanya ile Meysur Sultanlığı arasında dört savaş olmuştu. Meysur Sultanı Haydar Ali’den daha baş belası olan Haydar’ın Kaplan namıyla bilinen oğlu Tipu idi. Haydar Ali’nin 1782’de ölümü üzerine yerine geçen oğlu Tipu Sultan babasının izinden gidip İngilizlere karşı Fransızlarla iş birliğini devam ettirdi. Tipu Sultan 1789’da İngilizleri yendi ama 1792’de yenildi. 1799 yılında ise İngilizlere Seringapatam’da yenilerek muharebe meydanında öldü. Böylece İngilizler, Güney Hindistan’daki yayılışlarının önünde en büyük engel olan Meysur Sultanlığı’nın topraklarını ele geçirdiler ve beş yaşında bir Hindu hanedan üyesini tahta oturtup eski racalığı tekrar ihdas ettiler; gerçek yönetici ise kendilerinin Hindistan genel valisi idi.
Tipu Sultan’ın Seringapatam’daki büyük sarayı ile Derya Devlet adlı yazlık kasrı yağmalandı ve sultanlığın hazinesi, gelenek olduğu üzere, askerler arasında paylaşıldı. Sarayın müzik odasında bulunan ahşap kaplan heykelinin içindeki mekanik org Londra’ya getirildi ve Kumpanya’nın müzesinde en çok ilgi çeken parçalardan biri oldu, orga Tipu’nun Kaplanı adı verildi. Yandaki kol çevrildiğinde Batılı askerin inleme sesleri duyuluyordu.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu, Londra, Victoria & Albert Museum, 2017.

• Hindistan modern, Avrupalı ya da Hıristiyan değildi ve bu yüzden son tahlilde bir insan topluluğu olarak değil bir mal olarak görülerek ikinci sınıf bir muameleye tabi tutulabilirdi.
• Doğu Hindistan Kumpanyası vasıtasıyla Hindistan’ın İngilizler tarafından yağmalanmasıyla dalga geçen eserler verilmiş. Yolsuzluk yapan nevvab (naib) o dönemin edebi karakterlerinden biriydi.
• 19. yüzyıl Britanya’sında Walter Scott’un Cerrahın Kızı adlı eserinde ölümsüzleşen Paupiah betimlemesi, şayet esaslı bir idare kurulmak isteniyorsa uzak durulması gereken ve doğası gereği güvenilmez Asyalı tipinin bir örneği olmuştur. Yerli tebaya hakim olan doymak bilmeyen açgözlülük ve küstahlığı dizginlemek için bu gereklidir.
• Faydacılık akımının İskoç eylemcisi olan ve Kumpanya’ya yardımcı murakıp olarak katılan James Mill (1773-1836), Britanya Hindistanı başlıklı kapsamlı eserinde, medeniyet kavramının antik Yunan ve Roma’ya has bir değer olduğunu ileri sürerek Hint medeniyetini top yekun aşağılar. Ona göre toplumları toplumsal ilerleme yelpazesi üzerinde derecelendirmek mümkündü ve bu açıdan Hindistan tamamen barbarlık durumunda çakılıp kalmıştı. Hindistan’ın tarihi dene şey tamamen bir fabl’dan ibaretti, hükümeti despotik, dini batıl ve sahip olduğu kast sistemi de aşağılık bir sistemdi. Dalavere ve hainliğe genel bir eğilimi olan Hintliler insan ırkının en köleleşmiş kısmıydı. Mill’in ilerlemeci tarih anlayışında Hindu hakimiyeti yerini daha ileri bir yönetim olan Müslüman hakimiyetine bırakmış ve bundan sonra da Britanya hakimiyeti başlamıştır. Yerlilerin iyiliği adına onları başıboş bırakmamak lazımdır. Hint halkında ahlaki hissiyat mevcut olmadığı için demokrasi bu ülkede uygulanamaz.
• James Mill’in oğlu John Stuart Mill (1806-1873) de 17 yaşını doldurunca Doğu Hindistan Kumpanyasına 35 yıl süreyle katılmış, Kumpanya yönetimini barbarlarla uğraşan meşru bir hükümet biçimi olarak görmüştür. Oğul Mill günümüzde liberalizmin iki önemli eseri olan Özgürlük Üstüne ve Kadınların Köleleştirilmesi ile anılır. James ve Stuart Mill’in çalışmalarına Irak’ın 21.yüzyılda işgalinden hemen sonra demokratik emperyalizm modeli olarak olumlu bir şekilde atıfta bulunulmuştur.