Categories: Eski Kültürler

Bizans İmparatorluğu 104 | Bizans-Osmanlı Etkileşimi 1

İstanbul’la Yüzleşme, Ahmet Güneştekin, Contemporary İstanbul, 2015.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

  • Merhum Prof. M. Fuad Köprülü konu hakkında 1930’larda yazmaya başlamıştır. Baron de Busbec, Pietro della Vallé, Leunclavius, Du Cange, Zachariae von Lingenthal, Lavisse ve Rambaud, Charles Diehl, H. A. Gibbons, A. Finlay, E. Oberhummer, R. V. Scala, Mustafa Paşa, Ludwig Fekete, J. H. Kramers, Jean Deny, Baudier, V. D. Smirnov, Hammer, Sokolov, N. Iorga gibi konu ile ilgili yazmış olan kişilerin eserlerini incelemiş, onların görüşlerinin çoğuna katılmamıştır. Bu tarihçilerin söz ettikleri Bizans’ın Osmanlı üzerindeki tesirlerini özetlersek:*Osmanlı üzerinde Bizans tesirinin daha Konstantinopolis’in fethinden önce başladığı; 14. yüzyıl sonlarında Osmanlı sarayındaki merasim ve yüksek sınıfların adetlerinin, kadınların örtünmesine kadar, Bizans etkisinde olduğu yazılmıştır.
    *Konstantinopolis’in II. Mehmet tarafından fethinden sonra Fatih Kanunname’sini hazırlamış, bunda Bizans hukuku örnek teşkil etmiştir. Osmanlılar üzerinde 16. yüzyıl başında, fetihlerle gelen Arap tesiri başlayıncaya kadar hukuk sahasında Bizans örf ve kanunlarının hüküm sürdüğü öne sürülmüştür. Kanun kelimesinin Rumca canon’dan geldiği de not düşülmüştür.
    *Osmanlı İmparatorluğu teşkilatında Bağdat, Karakurum, Pekin saraylarından da birçok şey alınmış, ama en çok Bizans İmparatorluğu müesseselerinden etkilenilmiştir.
    *Osmanlılarda ülkenin Anadolu ve Rumeli beylerbeylikleri olarak ikili yapısı,
    *Vilayetlerin idaresi hususu; Bizans théme’leri ile Osmanlı sancakları arasındaki benzerlik,
    *Bizans ve Osmanlı saraylarında birçok memuriyet arasında paralellik,
    *Arazi kanunları ve arazi vergilerinde benzerlik,
    *Öşür, yani onda bir nispetinde ürün vergisinin, Bizans’ta da olduğu,
    *Şeriata ait olmayan vergilerin Bizans’tan alındığı,
    *Tımar kelimesinin Rumca tımarion’dan geldiği,
    *Saray adetleri, merkez teşkilatı, vilayet idareleri, ordu teşkilatı, toprak meseleleri,
    *Tapu kelimesinin Rumca topos’dan geldiği,
    *Sikkelerde, ölçülerde, mimaride, inşaat ve gemiciliğe ait tabirlerde,
    *Sefirlerin kabulünde silahların alınması adetinde,
    *Yeniçerilere dağıtılan cülus bahşişi usulünde,
    *Sultanların fermanlarında,
    *Büyük zaferlerini dost ve tabi devletlere bildiren Roma imparatorları gibi, Osmanlı imparatorlarının da zaferlerini fetihnamelerle duyurmasında,
    *Saray protokolünde,
    *Sorguçlar, türlü elbiseler ve alaylarda,
    *Hadım haremağaları,
    *Alkış adeti,
    *Efendi kelimesinin Rumcadan alındığı,
    *Ulema teşkilatında Rum Patrikhanesi’nin etkisi olduğu yazılmıştır. Hatta N. Iorga, Osmanlı devletinin bir Müslüman Roma İmparatorluğu olduğunu söyler.
  • 1942 yılında Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, İstanbul Üniversitesi müfredatına Bizans Tarihi dersinin eklenmesini buyurur. Ancak yerli akademisyenler arasında konunun uzmanı yoktur. Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara’da kurulu British Council’dan yardım ister. Onlar Steven Runciman’ı önerirler. Runciman İstanbul’da üç buçuk yıl kalır ve Üniversite’de, tercüman vasıtasıyla Bizans Tarihi öğretir. Runciman, 1965 yılında Konstantinopolis Düşerken adlı eserini yayımlamıştır.

Füsun Kavrakoğlu

Önceki Yazılar

Batı’da Doğu, İslam ve Türk Algısı 14 Endülüs ve Çingeneler 2

  Çingenelerin ilk çıkış toprakları Hindistan’dı. Tarihlerinde iki kez büyük katliamla karşılaştılar. İlki 11. yüzyılda, Hindistan’a kadar yayılan Gazneliler zamanında,…

5 gün ago

Balyan Ailesi

Ermeni Balyan Ailesi 18. yüzyıldan itibaren dört kuşak, Osmanlı İmparatorluğu’na kadrolu mimar-müteahhitlik yapmış, şehrimize pek çok önemli eser kazandırmışlardır. Bakalım…

5 gün ago

Likya Işık Ülkesi 53 Kekova Adası

Kekova, kıyıda kurulmuş Theimussa (Üçağız) ve buradan teknelerle ulaşılan Simena (Kaleköy) ve karşısında uzanan batık bir şehrin yer aldığı Kekova…

5 gün ago

Batı’da Doğu, İslam ve Türk Algısı 13 Endülüs ve Çingeneler 1

  El Albayzin, San Miguel Tepesi üzerinde yükselen, Granada’nın çingeneleriyle nam salmış eski bir semtidir. Burada çingenelerle (gitanos) çingene olmayanlar…

1 hafta ago

Freud 6 Stefan Zweig’in Kaleminden Freud

Zweig ile Freud, Viyana’dan tanışıyorlar. Hitler’den kaçarak ikisi de Londra’ya gidiyor; önce Zweig, sonra Prenses Maria Bonaparte’nin yardımıyla hasta ve…

1 hafta ago

Likya Işık Ülkesi 52 Andriake 2

  Ana yolun yakınında anıtsal bir çeşme ya da hamam binasının bir bölümü bulunmaktadır. Sıcak sülfür kaynaklarının üzerine inşa edilmiş…

1 hafta ago