Categories: Eski Kültürler

Bizans İmparatorluğu 79 | Bizans’ta Şifa 6

Antik dönemde ve ortaçağda uluslararası alışverişin önemli bir bölümünü tıbbi malzemelerin ticareti oluşturuyordu.
Ortaçağda Bizans İmparatorluğu’na ithal edilen ticari ürünler arasında Yakın Doğu, Asya ve Afrika menşeli tıbbi maddeler önemli bir yer tutar. Biber, Hint sümbülü, tarçın, ödağacı, akamber, misk, akgünlük, mür, pelesenk, çivit, lak, lapis lazuli ve sarıağaç gibi maddelerin çoğu aynı zamanda parfüm, baharat (misk gibi) ve boya (çivit gibi) olarak da kullanıldığı için bu maddeler ilaç, parfüm ve boya satıcıları için önemli maddelerdir.
Bitkisel yağlar, parfümler, reçineler, balmumu ve kil, Bizanslı hekimlerin hastalarına tavsiye ettiği; iksir, merhem ve yakıların temel malzemeleriydi.
Teolojik bir alıntı, Tanrı’nın insanlığa şifanın temel maddeleri olarak zeytinyağı ve mürü verdiğini bildirir. Sızma zeytinyağı şifada kullanılan genel bir maddeydi. Yağ aynı zamanda kehanette de kullanılan ve şeytanlardan koruduğuna inanılan bir maddeydi. Zeytinyağına tuz konup hasta bedene masaj yapılırdı. Ateşin ve yağın şeytan kovucu güçlerini harekete geçiren etkili bir araç olduğuna inanılırdı. Kutsanmış yağ temin etmek, kutsal mekanlara yapılan hacların temel sebeplerindendi. İstanbul Yenikapı’daki kazılarda ele geçen çok sayıda kurşun şişe, kutsal yağ şişeleridir. Yağın, güzel kokusuyla ruhun hastalıklarını da iyileştirdiğine inanılırdı. Kudüs’teki Kutsal Mezar ’da, şehit mezarlarında, mucizevi ikonaların başında yanan kandillerdeki yağ, şifa amacına hizmet ediyordu.
Kiliselerde hastalar için kullanılacak yağ takdis edilirdi. Yağın ve suyun takdisi piskoposun ayrıcalığıydı.
Tütsünün güzel kokusuna şifalı özellikler atfedilir. Hipokrat da bütün hastalıkların kökeninin insanın soluduğu havada yattığını açıklamıştı. O yüzden iyi kokuların şifalı güçlere sahip olduğuna, hastalığı dindirip, yayılmasını engellediğine inanılırdı. Tütsü ayrıca, güçlü kötülük kovucu özelliklere de sahipti. Bizanslılar için güzel kokular Tanrı ve Cennetle ilişkiliyken, kötü kokular şeytanın varlığını temsil ediyordu.

Kudüs’teki Kutsal Kabir Kilisesi (Holy Sepulchre Church) ve yağ kandilleri.
Fotoğraf:peygambermezar.blogspot.com

Pelesenk ağacı, Ortodoksluk ‘ta kutsal yağ Myron (Chrisma) yağı, yani vaftizler sırasında bedene sürülen yağın temel bileşenidir. Ancak zaman içinde Myron’u hazırlarken kullanılan maddelerin sayıları artmıştır.
Myron sızdıran azizler kültü ortaçağda gelişmiştir. Şifa özellikleri olan maddenin sızması, gücünü, İsa’nın çarmıha gerilme anında bir mızrakla delinen böğründen çıkan beden sızıntısından alır.
Konstantinopolis’teki şifa mabetlerinde balmumu ve yağ karışımından yapılan ve mumlu bir merhem olan kerote dağıtılırdı. Kerote yenilebilir, merhem ya da lapa olarak kullanılabilirdi. Kokulu bitkilerle ve yağlarla karıştırılan balmumu merhemler, hekimlerin yazdığı ilaçlar arasındaydı.
Çevredeki toksinleri ve pislikleri emme özelliğinden dolayı kil, antikçağ boyunca popüler bir tıbbi malzeme olmuştur. Bizanslılar da sağlıklarını korumak için, şifa ve tedavi amacıyla kili içten ve dıştan kullanmışlardır. Limni Adası’ndan gelen damgalı kil tabletler şeklindeki bir ilaç, antikçağda ve ortaçağda, zehirlere, böcek ısırıklarına, kaşıntılara ve göz hastalıklarından mide ağrılarına kadar pek çok hastalığın ilacı olmuştur. Ayrıca kilin kanamayı durdurma ve antiseptik özellikleri de vardı. Galen, Limni ’ye giderek toprağının tıbbi yararını doğrulamıştı. Limni kilinin kırmızı rengi hematitten kaynaklanırdı. Galen ‘in zamanında, Milat’ın ilk yüzyılında, tabletlerin üzerine şifa tanrıçalarından biri olan Artemis’in damgası vurulurdu. Osmanlı döneminde tabletlere Osmanlı tuğrası vuruldu. Modern dönemde de tıbbi kilin toksinleri vücuttan uzaklaştırdığı kabul edilmektedir.
İlaç yutmak için kullanılan en popüler sıvı, Filistin’deki Aşkelon’dan gelen şaraptı.