Bizans İmparatorluğu 99| Türkler ve Bizans 5

Bizans Sarayı’na girerek önemli mevkilere yükselen Türkler olmuştu. Bunların bazıları Bizans Sarayı’na savaş esiri, bazıları ise gönüllü sığınmacı olarak girmişlerdi. Bunlardan biri savaş esiri olan Çaka Bey/Tzachas (ö. 1093) idi. Çaka Bey, bir süre Bizans’a hizmet ettikten sonra, Selçukluların Anadolu coğrafyasına yayıldıkları dönemde Smyrna (İzmir) merkezli bağımsız bir beylik kuran ve yöneten Selçuklu komutanı ve denizcisidir. Bu kişilerden bir diğeri ise ikinci kuşak bir Türk olan Tatiakos, zamanının en iyi generallerinden biridir. Tatiakos Normanlar, Türk Emiri Ebu’l Kasım, Peçenekler, Kumanlar ile savaşmıştır. Birinci Haçlı Seferi’nde önemli bir rol oynamış, Türkler’ den geri alınan Bizans şehirlerini kontrolü altında tutmuştur. Kendisi veya çocuklarından biri hanedandan biri ile evlenmiştir. Tatiakos ailesi Bizans’a en az beş yüzyıl hizmet etmiştir. Özellikle Komnenos Hanedanına mensup hükümdarlar Türklere sadece orduda değil sarayda ve devlet idaresinin yüksek mevkilerinde de görev vermişlerdir.
1142 yılında II. İoannes Komnenos, Beyşehir Gölü’nü Selçuklu Türklerinin elinden almak istediğinde Yunanlı yerli halk, Konya’daki komşuları Türklerden memnun olduklarından imparatoru tercih etmediler. Türklerle aralarında kurulmuş ticari ilişkileri etnik ve dini bağlantıların üzerinde tuttular.
Birtakım Bizanslılar da Türklere sığınarak sultan ve emirlerin hizmetine girmişlerdir. I. Manuel Komnenos ’un imparatorluğu sırasında (1143-1180), ailenin muhalif kolu Bizans tahtına sorun çıkarmaya devam etmiş ve İmparator Türklerden yardım istemiştir. Pontus bölgesi ailelerinden bazılarının Selçuklu sultanlarına hizmet etmiş olduğu da bilinmektedir.
Anadolu Selçuklu Sultanı II. Kılıç Arslan (1156-1192) ile Bizans imparatoru I. Manuel Komnenos arasında, Kutsal Roma İmparatorluğu ile Macaristan Krallığı’nın Bizans yanında savaşa katıldığı 1176 tarihli Miryokefalon Savaşı, Anadolu’da Türk hakimiyetinin kabul edildiği savaştır. Gelecekte Selçuklular karşısında Bizans ordusu sadece sınırları savunan bir güç olmuş, böylece bölgede siyasi ve askeri inisiyatif Anadolu Selçuklu Devletine geçmiştir. Avrupalı tarihçiler bundan sonra Anadolu’ya Türkiye demeye başlamıştır.

Beyşehir Gölü.
Fotoğraf: www.konsensushaber.com

1090’da Peçenekler Trakya’dan Bizans’a hücuma geçmişler, İmparator I. Aleksios Komnenos (1081-1118), Kuman Türkleri ile anlaşmış, 40.000 kişilik bir Kuman ordusu desteği ile 1091de Trakya’da Peçenekleri ezmeyi başarmıştır. Böylece Bizans’a Peçenek Türklerinden gelen hücumlar sona ermiştir.
Her iki toplum da savaş esirlerini kendi bölgelerine yerleştirmişlerdir. I. Aleksios, 1098 yılında aldığı Türk esirleri Ege adalarına; Mesut ise 1137 yılında Adana’yı fethettiğinde tüm şehir halkını, Hıristiyan papazlarla birlikte, Malatya’ya yerleştirmiştir.
1135 yılında II. İoannes Çankırı’yı Danişmentler ’den geri aldığında, yerli halkın bir kısmı gidebilecekleri söylendiği halde, Bizans idaresini tercih etmişlerdir.
I. Keyhüsrev, 1197 yılında Karia ve Tantalos’ta yaşayan 5 bin Rum’u Akşehir köylerine yerleştirmiştir. Verginin düşük olması nedeniyle başka Bizanslılar da gönüllü olarak Akşehir’e göç etmişlerdir.
Bizans aristokrasisinden Selçuklu sultanları ile evlenenler olmuş, 13. yüzyıla gelindiğinde, Selçuklu hanedanının içindeki Bizans aristokrat ögesi yaygın hale gelmiştir.
Çift başlı kartal hem Bizans imparatorları hem de Selçuklu sultanlarının simgesi olmuştur.

Aydın Müzesi’nde bulunan Anadolu Selçuklu dönemine ait ön yüzünde çift başlı kartal bulunan sikkelerden iki örnek.
Benzer örnekler Artuklu sikkelerinde de yaygındır. Anadolu’da çift başlı kartal sikkelerin dışında pek çok eseri süsleyen çinilerde de görülür.
Fotoğraf: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Kemal Sahin, Adnan Menderes Üniversitesi, Sanat Tarihi Dergisi, Nisan 2006.