Categories: Sanat

Çağdaş Sanata Varış 324|Çağdaş Sinema 1

  • 1990’lı yılların film kuramındaki en çarpıcı gelişmeler cinsiyet çalışmaları alanında olmuştur. Erkeklikleri hiçbir şekilde sorgulanmayan aktörler için yaratılmış toplumsal imgenin altına gizlenmiş biseksüel ögeler bulunmuş; bütün erkeksilik gösterilerinin temelde histerik olduğu savunulmuş; aslında hiç kimsenin erkek ya da kadın olmadığını öne süren kuramcılar ortaya çıkmış, bu tezleri destekleyen çalışmalar yapılarak toplumsal cinsiyet kavramına ağır eleştiriler getirilmiştir. Çalışmalar, sınıf ve ırk konularını da içermiştir.
  • Gilles Deleuze (1925-1995) sinema tarihini iki döneme ayırır. Yönetmenlerin, mekan ve film kişilerinin seçiminin, kameranın hareketinin, izleyicinin genel hikayeye ve kahramanlara hakim olduğu bakışın İkinci Dünya Savaşı sonrasında değiştiğini, klasik sinemanın bitip modern sinemanın başladığını söyler. Yeni sinema ile mevcut algı kalıplarının ve duyum şemalarının bozulduğuna, yönetmen kadar seyircinin de katılımıyla yeni bir gerçekliğin doğduğuna işaret eder. Sabit duran kameraya çerçeve dışından, bakışın erişemediği yerlerden sesler karışır. Çerçeve içerisindekiler, dışarısıyla beraber varlık kazanırlar; geçmiş ve gelecek şimdiyle buluşur, dışarıda duranı da çerçeveye katar. Yeryüzünün hareketi uzamda bir dördüncü boyut açar. Sesin yanında resim de kararsızlaşır, resimler ve sesler organik ilkeden uzaklaşarak olayın, duygunun, bakışın, duyuların kaynağını başka bir zaman ve uzama taşırlar. Hareketi nesneler ve varlıklar değil, renklerin, ışığın, sesin değişen tonları, yoğunluğu ve gücü verir. Deleuze’e göre, Dreyer, Rohmer ve Bresson’un filmlerinde tinsel beşinci boyut ta görünür olur. Deleuze’e göre, Alain Resnais ve Stanley Kubrick gibi yönetmenler beyin sinemasını temsil ederler; bedensel dramanın bozduğu dünya, beyin sineması ile yeniden inşa edilir; dünya üzerine yapay beyinler yerleştirilerek, yeni yaratıcılık olasılıkları, yeni hareket biçimleri yaratılır. Hitchcock, iki sinema geleneğini olduğu kadar, Amerikan ve Avrupa sinema yaklaşımları arasında da geçişim sağlar. Olayların nedenleri çerçevenin ötesinde, dışarıdadır, nedensiz yere cürüm işleyen kuşlar söz konusudur.

Marco Brambilla’nın yönettiği Demolition Man, Yıkıma Giden Adam (1993) adlı filmde Sylvester Stallone ve Sandra Bullock fütüristik bir başlık aracılığı ile seks yaparlar. Beyin yolu ile seks daha önce Roger Vadim’in Barbarella adlı filminde 1968 yılında görülmüştü.
Fotoğraf: perspectiva.com.gt

  • Paul Verhoeven’in 1990 yılında yönettiği distopyaGerçeğe Çağrı’da (Total Recall) bir şirket, beynimize ideal bir tatilin anılarını yerleştirmeyi önerir. İnsanın gerçekten bir yere gitmesi gerekmez. Yolculuk anılarını elde etmek çok daha kolay ve ucuzdur. Aynı mantığın bir başka versiyonu arzu edilen tatili sanal gerçeklikte deneyimlemek olurdu; asıl önemi olan şey deneyim olduğuna göre, neden, gerçeklik aracılığıyla dolanıp durmak yerine, sadece deneyimi aramayalım? Burada Lacancı üçleme Gerçek, Simgesel, İmgesel uygulamadadır. Filmin 2012 yılında devamı çekilmiştir.
  • Çağdaş Dönem’de yaşanan seri cinayet popülaritesine en iyi örneklerden biri Ridley Scott‘un yönetmenliğini üstlendiği 1991 yapımı Kuzuların Sessizliği filmidir. Devam filmleri de çekilmiştir.
  • David Lynch, tek tür olan filmleri sevmediğini,bu nedenle 1997 yılında çektiği Kayıp Otoban adlı filmindebiraz polisiye,biraz korku filmi, ama esas olarak bir gizem filmi çekerek bir tür birleşim yaptığını belirtmiştir.
  • Olağan Şüpheliler (Bryan Singer, 1995), Kayıp Otoban (David Lynch, 1997), Kaybedenler (Oliver Stone, 1997), Becerikli Bay Ripley (Anthony Minghella, 1999) Neo Noir filmlerden bazılarıdır. Coen Kardeşler’in filmleri de bu tür içinde düşünülür. Neo Noir, bilimkurgunun da içine yerleşmiştir.
  • Önceleri distopya büyükşehirde geçerdi ve genel bir dünya tasavvuru işlenirdi. 1990’lardan sonra distopya banliyöye taşındı ve feminizm, ekoloji gibi konular işlenir oldu.
  • Diktatör Franco 1975 yılında öldükten sonra özgür İspanyol filmciler dünya sahnesine çıktı. İlk filmini 1980 yılında çeken, alaylı yönetmen Pedro Almodovar (1949-) Çağdaş Dönemin pop ikonu oldu. Almodovar, yerleşik melodram kodlarına uygun ama türün muhafazakar kalıplarını kıran, kodlarını saptıran; kadın olma hali ile cinsellikle ilgili, cinsel rolü sorgulayan, cinsellik üzerinden politika yapan filmler çekiyor.

Füsun Kavrakoğlu

Önceki Yazılar

Batı’da Doğu, İslam ve Türk Algısı 8 Machiavelli 2

  Hükümdar ya da Prens adıyla dilimize çevrilmiş eserden Osmanlı yönetimi, Katolik Krallar’ın Endülüs’te uyguladıkları zulüm ve kadınlara yaklaşım konularında…

1 gün ago

Freud 4

  Birçok sanatçı ve edebiyatçının “insan”a bakışını biçimlendirmiş olan Freud’un sanatla ilgili bazı görüşlerini paylaşıyoruz. John Milton’un (1608-1674) insan soyunun…

1 gün ago

Likya Işık Ülkesi 47 Myra 1

  Myra, Demre Ovası’nı kuzeybatıdan çeviren dağların denize bakan yamacına kurulmuştur. Şehrin ilk önce bugünkü kaya mezarlarının üzerindeki tepede kurulduğu;…

1 gün ago

Batı’da Doğu, İslam ve Türk Algısı 7 Machiavelli 1

HÜKÜMDAR veya PRENS 1 MACHİAVELLİ   Niccolo Machiavelli (1469 Floransa- 1527 Floransa), işgal edilen ülkelerin dili, gelenekleri, örgütlenme biçimleri farklı…

4 gün ago

Freud 3

  Sigmund Freud’un bakışı, Avrupa-merkezci bir kültürel bakıştı. Dil ve kültür söz konusu olduğunda Freud çeşitli vesilelerle kendisini Alman ve…

4 gün ago

Likya Işık Ülkesi 46 Tlos

    Tlos antik kenti, Fethiye’nin 42 km doğusunda Yaka Köyü sınırları içindedir ve Tlos, Eşen Vadisi’ne hakim konumdadır. Güneyinde…

4 gün ago