Çin’de yazılı ilk edebiyat ürünleri Zhou Hanedanı döneminde (MÖ 1046-MÖ 221/256) ortaya çıkmıştır. Çin edebiyatının ilk eserleri Wu Ching adı verilen beş klasiktir. Bu beş klasikten Shu Ching (Belgeler) ve Ch’un-ch’iu (Vakayinameler) bilinen en eski Çince tarih kitaplarıdır. Beş klasiğin diğer kitapları ise fal ve şarkılar üzerinedir.
Belgeler, büyük meydan savaşlarıyla ilgili resmi belgeler içerir. Konfüçyüs tarafından derlenmiştir. Bazı bölümleri kayıptır. Kitap, Qin Sülalesi tarafından MÖ 3. yüzyılda yasaklanmıştır. Çin’i ilk defa birleştirmeyi başaran ve Çin İmparatorluğu’nu kuran İmparator Qin Shi Huang, MÖ 213 yılında her şeyin kendi yönetimi döneminde başlaması için daha önce yazılmış olan kitapları yaktırmıştı (shi, ilk anlamına gelir) (1). Bu nedenle erken döneme ait Çin tarih kitaplarının çoğu yok olmuştur.
Diğer tarih kitabı olan Vakayinameler de Konfüçyüs tarafından derlenmiştir. Bu kitabın anlatım tarzı, Çin tarihi boyunca yazılan 25 resmi hanedan tarihinde örnek alınmıştır. Çin tarihçiliğine ait ilk resmi devlet tarihi MÖ 104-87 yılları arasında Sima Qian tarafından yazılan Shih-Chih adlı kitaptır (2).
Asırlardan beri Çin’de etkili olmuş dokuz kitap vardır. Devlet görevlerine talip olanlar bu kitaplardan sınava girmişlerdir. Konfüçyüs, kendi zamanına kadar olan edebi eserleri seçmiş, bunları taramış, elemiş, yaşamasına yardım etmiştir (3). Bu yüzden bu dokuz kitap Konfüçyüs’ün adına bağlıdır. Bu dokuz kitabın beşine King /Ching, gerisine Şu deniliyor. King’ler, Konfüçyüs ve ardılları tarafından elden geçirilmiştir (4). King diye anılan beş kitap Tarih Klasiği, Şiir Klasiği, Değişimler Kitabı, Haklar Kitabı ile Bahar ve Sonbahar’dır. Bazen bunlara Evlat Şefkati de eklenir. Bahar ve Sonbahar’ın Konfüçyüs tarafından yazıldığı düşünülmektedir. Beş King kitabı, Çin’in en mukaddes edebiyatını, dört Şu kitabı da daha yeni kutsal edebiyatı toplar (5).
Şu’ların daha sonraki dönemlerde, Konfüçyüs’ün talebesi tarafından yazıldığı söylenir. Şu’lar, Konfüçyüs ile çağdaşları arasındaki konuşmalardan bahseder ve bu konuşmalarda itikadi, ahlaki ve siyasi mevzulara değinilir. Bu dört kitap Büyük İrfan, Mütevazilerin Akidesi, Vecizeler ve Mencius’tur. Büyük İrfan, faziletten; Mütevazilerin Akidesi, itidal ve iyilikten bahseder (6). Düşüncelerinin ve konuşmalarının toplandığı Vecizeler / Lun Yu / The Analects / Konfüçyüs’ün Konuşmaları adlı ince kitap, Çin’de kutsal kitap olarak kabul ediliyordu. Bu kitapta, Konfüçyüs ile 22 öğrencisi arasında geçen konuşma ve tartışmaların yanı sıra yaşamındaki bazı olayların kayıtları vardır. Bazı kaynaklara göre Konuşmalar, Savaşan Devletler Dönemi’nde (MÖ 475-221) Konfüçyüsçülüğün takipçileri tarafından bir araya getirilmiştir (7). Bazı kaynaklara göre ise, Konfüçyüs’ün önemli öğrencilerinden Tseng Tzu bu derlemeyi yapmıştır (8). Diğer kaynaklara göre ise Çin’in en önemli felsefe yapıtlarından biri olan bu kitabın ne zaman yazıldığı belli değildir. Ancak konuşmaların öğrencileri tarafından not edildiği ve sonra eklemelerle yazıldığı bilinmektedir. Han Hanedanı döneminde (MÖ 206- MS 220) üç tane Lun Yu olduğu görülmektedir (9). Çin tarihinde, “Lun Yu’nun yarısı ile devlet yönetilir,” sözü yaygındı (10). Mencius, Konfüçyüs’ün en ünlü ardılıdır ve yazdığı eserler kendi adını taşır (11).
Yararlanılan Kaynaklar
(1) Konfüçyüs Anlatıyor, Konfüçyüs, Akılçelen Kitaplar, 2017.
(2) Güney Sibirya Arkeolojisi ve Şamanizm, Sergen Çirkin, YKY, 2019. Sayfa 278, 279.
(3) Yeryüzündeki Dinler Tarihi, Ömer Rıza Doğrul, İnkilap Kitabevi, 1958. Sayfa 142.
(4) Dinler Tarihi, Felicien Challaye, Varlık Yayınları, 1994. Sayfa 80.
(5) Yeryüzündeki Dinler Tarihi, sayfa 141.
(6) A.g.e., sayfa 142.
(7) Konfüçyüs Anlatıyor.
(8) Konfüçyüs Düşüncesinin Temelleri, Thomas Cleary, Anahtar Kitaplar Yayınevi, 1997. Sayfa 161.
(9) Konuşmalar, Konfüçyüs, Cumhuriyet Dünya Klasikleri Dizisi: 102, 2000. Sayfa 9.
(10)Çin Ansiklopedisi, Çin Uluslararası Radyosu, Kırmızı Kedi Yayınevi, 2015.
(11)Yeryüzündeki Dinler Tarihi, sayfa 141.
Leave A Reply