Fred Wilson, 2017 İstanbul Bienali için ürettiği eserlerde de ırk ve ırka ilişkin mefhumları sorgulamaya devam etmiş, Osmanlı topraklarına köle ticareti yoluyla gelmiş olan siyahları irdelemişti.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Pera Müzesi.
David Diop (1966-), Fransız bir anne ve Senegalli babadan Paris’te doğan, Senegal’de büyüyen, Güneybatı Fransa’daki Pau Üniversitesi’nde akademisyen. Ana dili Fransızca.
Diop’un ikinci romanı, 2018’de Fransa’da Kardeşliğin Ruhu adıyla yayımlanmış, çoksatanlar arasına girmiş. Ama yurtdışında ün kazanması, Anna Moschovakis tarafından Gece Tüm Kanlar Karadır adıyla İngilizceye çevrilmesiyle gerçekleşmiş ve Diop, 2021 yılında Uluslararası Booker Ödülü’nü alan ilk Fransız yazar olmuş.
Savaşa, sömürgeciliğe, sömürgeciliğin her türlü dayatmasına, savaşanların duygusal sancılarına, savaşın nasıl canavarlar yarattığına, sadakate, arkadaşlığa ve insan olmaya dair bir anlatı okurken, Senegal’deki inançlarla da tanışıyoruz. Hem Kuran’ı ezbere bilmek, hem de herkesin bir totemi olması, nehir tanrıçasından korkmaya devam etmek, ruh yiyicilere inanmak gibi.
Yazar, Gece Tüm Kanlar Karadır’da birinci şahıs anlatımını kullanmış; bunu, ana karakterin iç sesini, vicdanının sesini duyurmak için tercih etmiş (1). Diop yer ve tarih belirtmiyor ama Birinci Dünya Savaşı’ndayız; batı cephesinde (2), ‘sahipsiz toprakta’, Fransızların yanında Almanlara karşı savaşan, çok yakın arkadaşı, ‘kardeşten de ötesi’ ölünce bir caniye dönüşen ana kahramanımızın kendisiyle hesaplamasını birinci şahıs anlatımıyla duyuyoruz.
Fransız ordusu tarafından 19. ve 20. yüzyıllarda Fransız sömürge topraklarından toplanan, Fransızca bilmeyen, ülkelerini işgal edenlere, acemi er olarak hizmet veren birimler, aynı zamanda ölüme ilk koşan birlikler olmuşlar. Sömürgelerde yaşayanların bazıları, anavatanları Fransa’yı kurtarmak ve sonra da orada bir hayat kurmayı hayal ederek bu savaşlara katılmaya gönüllü olmuşlar. Birliklere katılanların kendilerini Fransız gibi hissetmesi, görev yaptıkları orduya bağlılık duymaları da sağlanmış. Yazarın büyükbabası da bu birimlerde hizmet vermiş. Ama David Diop konuyu, savaş hakkında konuşmayı reddeden büyükbabasından değil, yapılan araştırmalardan, okuduğu anılardan öğrenmiş. İki dünya savaşında Fransızlarla birlikte 135 bin Afrikalı savaşmış, 30 bini ölmüş. Ama roman bu olgulara değinmiyor (3).
Diop romanında tüm toplumlarda sembolik bir öneme sahip olan yedi rakamını çok kullanmış: yedi el, yedi hain ve çıktıkları yedi basamak, yedi küçük kömür ateşi, evliliğin yedinci yılı gibi (1).
Roman boyunca, “Tanrı şahit” gibi tekrarlar var. Yazar, Fransızca bilmeyen ve tercüman aracılığıyla anlaşan ana karakterin, Senegal’de konuşulan Wolof dilinde düşündüğü hissini verebilmek için bu yola baş vurduğunu söylemiş (1).
Kitabın sonundaki alegorik hikayedeki yara izleri, insanların geçmişlerini anlatan, onları yaratan, onların hikayesini anlatan bir metafor (1)(4, sayfa 114).
“Hiçbir mahsul vermeyen milyonlarca küçük metalik savaş tohumunun ekildiği bir tarla. Etoburlar için tasarlanmış, yaralı bir savaş alanı.” (4, sayfa 37)
“Savaş budur: Tanrı insanların müziğini dinlemeye geç kaldığında, kaderin düğüm olmuş çok fazla sayıdaki ipini aynı anda çözmeyi başaramadığında yaşanandır.” (4, sayfa 55)
2021 yılının önemli edebiyat ödüllerinin kazananlarına bakarsak, ana konumuz emperyalizm gibi görünüyor.
Yararlanılan Kaynaklar
- Edebiyat, Sesi Olmayanların Sözlerini Duyurabilir, Pervin Salman, Sabit Fikir, Eylül 2021.
- Savaşlar İnsan Kurban Etme Ritüelleridir, Nazlı Berivan Ak, Oksijen, 27 Ağustos-2 Eylül 2021.
- Savaşın Karanlığında İşlenen Cinayetler, Metin Celal, Hürriyet Kitap Sanat, 3 Eylül 2021.
- Gece Tüm Kanlar Karadır, David Diop, Sahi Kitap, 2021.
Leave A Reply