Bahaeddin Nakşibendi’nin türbesinin girişi.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu
Hiva’dan sonra Buhara’ya gittik. Buhara’nın koruyucu evliyası olduğu düşünülen Bahaeddin Nakşibendi’nin (1318-1389) türbesi şehrin 10 km dışında. Biz şehre girmeden önce türbeyi ziyaret ettik.
- Bahaeddin Nakşibendi’nin türbesi, Orta Asya’nın başlıca kutsal mekanlarından biridir ve Müslümanların en çok ziyaret ettiği yerlerdendir. Buraya yapılan üç ziyaret Mekke’ye yapılan bir hacca denk görülürdü. Mekke’de Kabe etrafında yapılana öykünen ziyaretçiler, Bahaeddin Nakşibendi’nin sandukasını tavaf ederler. Taş sandukanın bir kenarına gömülmüş siyah taşın Mekke’den geldiği düşünülmektedir. Buraya, Ortadoğu, Hindistan, Çin’den bile hacılar gelir. Buharalılar şehrin koruyucu evliyasının 1868 Rus saldırısını püskürteceğine inanmışlardır.
- Türbeleri Buhara yakınında bulunan Abdülhalik Gücdivani ve Emir Külal, Bahaeddin Nakşibendi’den önce yaşamış iki velidir ve Hacegan tarikatındandırlar. Hacegan, Ortodoks Müslüman Nakşibendi tarikatının önceki adıdır. Daha sonra bu tarikat, Timur döneminde kendisine nihai yapısını kazandıran Bahaeddin Nakşibendi’den ötürü, Nakşibendiyye adını almıştır. Tarikat, Semerkand ve Taşkent’te de güçlendi, daha sonra Hindistan, Osmanlı İmparatorluğu, Ortadoğu, Çin ve Endonezya’ya kadar yayıldı.
Türbenin son restorasyonu, Bahaeddin Nakşibendi’nin doğumunun 675. yılı olan 1993 yılında Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın girişimi ile, Türkiye ve Pakistan tarafından gerçekleştirilmiş. Restorasyon sonrası açılışa Türkiye adına Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel katılmış. Türbenin içindeki müzede Özal ve Demirel’in fotoğrafları var. Girişte, restorasyon için teşekkür plaketleri yer alıyor. Restorasyon öncesi türbenin durumunu da müzedeki fotoğraflardan izledik, tam bir yıkıntı halinde imiş.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu
- Timur döneminde yaşayan Bahaeddin Nakşibendi’nin Timur’un yeğenini eğittiği söylenir.
- Türbenin koruyucuları olan Buhara Emirleri siyasi ve dini meşruiyetlerini büyük ölçüde Bahaeddin kültüne dayandırmış ve çoğu onun türbesini düzenli olarak ziyaret etmiştir.
- Nakşibendi tarikatının 16. ve 17. yüzyılda ortaya çıkmış büyük bir kolu olan Cübeyri şeyhleri 19. yüzyılda emirler üzerinde büyük nüfuz sahibiydi. Buhara Emiri, pire sık sık danışırdı. Hanlar ve emirler, Şeybani hanedanının kurucusu olarak kabul ettikleri Nakşibendi’nin türbesinin yakınına gömülmeye önem veriyorlardı. Aynı arzu, Kazak hanlarının Türkmenistan’daki Ahmet Yesevi’nin türbesine yakın gömülme isteğinde de ortaya çıkıyordu.
- İslam buyruklarına çok saygılı olan tarikat, sema ve sesli zikri (zikr-i cehri) eleştirdi, sadece sessiz zikre (zikr-i hafi) izin verdi. Zikr-i hafi tek başına yapılan, ama yeri geldiğinde topluca da uygulanabilen bir ibadet biçimidir.
Bizim ziyaretimiz sırasında kabrin restorasyonu sürüyordu. Üzerine üç kez kubbe yapılmış ama kubbe hep yıkılmış.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu
Hanımlar mescidi.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu
Mesele göre: Mekke’den dönen bir hacı asasını toprağa saplamış, yerden su çıkmış. Asası ise dut ağacı olmuş.
Belki de bu yüzden civara hep dut ağacı dikilmiş. Meseldeki suyu temsilen bu havuz yapılmış.
Alttaki fotoğrafta görülen asırlık kuru ağacın ise o ilk dut ağacı olduğuna, altından geçen kişiye sağaltıcı etki yaptığına inanılıyor.
Fotoğraflar: Gülüm Ilgaz
- Bahaeddin Nakşibendi’nin felsefesini en iyi açıklayan düsturun “Zahirde dünya ile, batında Allah ile birlikte olmak” olduğu söylenir.
- Mezarın önünde meşhur dilek taşı bulunur. Taş, alnını süren sayısız hacının etkisiyle aşınmış, cilalanmış gibidir. Anıtın üstünde birçok koç boynuzu, bir sancak ve uzun süre Mekke’deki tapınağı süpürmekte kullanılmış bir süpürge vardır.
- Bahaeddin Nakşibendi’den sonra Orta Asya Nakşibendiliğinin en önemli ismi Şeyh Ubeydullah Ahrar’dır.
- Bahaeddin Nakşibendi’ninkinin ardından Buhara’nın en önemli evliya türbesi, Necmettin Kübra’nın müritlerinden Seyfettin Baherzi’ninkidir. Bu türbe, 14. yüzyıla kadar Kübreviyye tarikatının merkezi olmuştu.
- Bahaeddin Nakşibendi’nin türbesi 1989 yılında ibadete yeniden açıldı, eski işlevine yeniden kavuşmakta. Ama burasının artık Nakşibendi tarikatının merkezi olmadığı; tarikatın Taşkent’te ve Fergana ’da (eski Hokand Hanlığı) varlığının daha güçlü olduğu söyleniyor.
Veliye yakın olmak önemsendiği için zamanla etrafındaki kabristan büyümüş.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu
Günümüzde her Çarşamba türbe çevresinde pazar kuruluyor. Buhara’ya girmeden önce gördüğümüz, Zerefşan’ın suladığı ekili alanlarda yetişen ürünler bu pazarda satılıyor.
Leave A Reply