Categories: Kültür

Faşizm/Diktatörlük 7

  • Toplumlarda potansiyel diktatörler daima vardır. Kriz yaratma ve var olan krizi kullanabilme yeteneği, iktidarı ele geçirmede kullanılabilecek durumlardır. Krizin yarattığı belirsizlik, öngörülemezlik ve gelgitler, müstakbel diktatöre etkileme özelliğini kullanabilmek için iyi fırsatlar sunar. 1933’te yaşanan Reichstag yangını Hitler, 1979-80’de yaşanan rehine krizi Humeyni tarafından kullanılmıştır. Bir de Mao gibi bitmek bilmeyen bir kriz ortamı yaratanlar vardır.
  • Diktatörlüklerde korku kültürü sürekli desteklenir. Önemli bir unsur, devletin güvenlik güçlerinin ne kadar güçlü ve ellerinin nerelere uzanabildiği hakkında toplumda yayılan ve yetkililerce abartılan dedikodulardır. Demokratik Alman Cumhuriyeti’nde 1980’lere gelindiğinde Doğu Almanya Gizli Polisi Stasi, muhbirlerden örülmüş çok özel ve hiyerarşiye dayalı bir bilgi ağı kullanarak yaklaşık altı milyon yurttaşı fişlemişti. Stasi, şüphelileri arayan polis köpeklerine yardımcı olmak için insanların koku örneklerini de toplamaktaydı.
  • En önemli özelliklerin başında, baskı altında tutulan bir toplumu, gerçeklikten koparmak için kelimelere olmadık anlamlar yükleyerek dilin çarpıtılmasıdır.
  • Müstakbel diktatörler, toplumun derinlerine kök salmış dini kurumlarda, ordu ya da iş dünyasının önde gelen kuruluşlarında genellikle kendilerine doğal yandaşlar bulurlar.
  • Çoğu zaman en güçlü baskı yöntemleri, sanılanın aksine fiziksel şiddet değil, önemsiz gibi görünen tehditlerden oluşur. Bu önemsiz gibi görünen tehditlerin arkasında, işkenceye, suikastlara, kaçırmalara, tecavüze ve sakat bırakmaya ilişkin nice olay vardır.
  • Diktatörlüklerde kullanılan önemli bir baskı taktiği akıl tutulmasıdır. Akıl tutulmasına, diktatöre ve rejime bağlılığı yansıtan, halkın tekrar tekrar katılmaya zorlandığı gösteriler yol açar.
  • 1980’lerin başında Swaziland’e hükmeden Kraliçe Dzeliwe ve Kraliçe Ntombi, 1990’da Haiti’yi yöneten Ertha Pascal-Trouillot ve 1996’da Liberya’nın başında olan Ruth Perry gibi gelip geçici liderler dışında diktatörler daima erkektir.

Sighet Hapishanesi 1897 yılında Avusturya-Macaristan İmparatorluğu döneminde inşa edilmişti. Özellikle Birinci ve İkinci Dünya Savaşları sırasında siyasi mahkumlar için kullanılmış, 1948-1955 yılları arasında yüksek güvenlikli bir hapishane olduğundan rejim karşıtlarının konduğu, ölenlerin gizlice gömüldüğü bir yer olmuştu. Sonraki yirmi yıl adi suçlular için kullanılmış, bina 1975 yılından sonra depo olarak hizmet vermişti. Günümüzde ise komünizmin kurbanlarına adanmış dünyadaki ilk müze.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu, Maramureş, Romanya, 2018.

  • Boğaziçi Üniversitesi’nin düzenlediği Boğaziçi Lectures için ülkemize gelen Alman tarihi uzmanı İngiliz akademisyen Geoff Eley, dünyadaki siyasi ortamın komünizmin çöküşünden sonra 1990’larda başladığını söylüyor. Bu süreçte Neoliberalizm’e karşı geniş tabanlı bir siyasi muhalefetin ortadan kalkışı ile kriz zamanlarında ve acil durumlarda faşizm gibi görünmeye başlayan siyasi formların önünün açıldığını düşünüyor. Bunları son derece otoriter, baskıcı, farklılıklara karşı toleranssız, milliyetçi siyasi formlar olarak tarif ediyor. Büyük göç dalgalarının ve küreselleşen işgücü pazarının bu tür siyasetin işini kolaylaştırdığına dikkat çekiyor.
  • Geoff Eley, siyasi şiddet kullanımının faşizmi diğer baskıcı yaklaşımlardan ayırdığını belirtiyor: Muhaliflerle tartışmak yerine onları öldürmek. Ancak 1920’lerdeki faşizmle bugünkünün farklı görüntüye sahip olduğunu; günümüz baskı araçları çok daha sofistike olduğundan illaki muhalifleri öldürmek gerekmediğini öne sürüyor.
  • Günümüzde diktatör kıtlığı çekilmediğini, Orta Asya’daki neredeyse bütün ülkelerin ve Afrika’nın genelinin faşist rejimlerle yönetildiğine dikkat çekiyor.

Füsun Kavrakoğlu

Önceki Yazılar

Sür Pulluğunu Ölülerin Kemikleri Üzerinde 1

“Hayvanlara olan yaklaşım, yaşadıkları ülke hakkındaki gerçekleri gösterir.”     Hem Nobel Edebiyat hem de…

1 gün ago

Yemek Kültürü 26 Ekmek ve Yağ

Yunan’da Arkaik Dönem’de (MÖ 750-MÖ 480) arpa unundan yapılan ve maza denilen bir tür yufka…

1 gün ago

Likya Işık Ülkesi 66 Arykanda 1

      Antalya İli, Finike İlçesi, Arif Köyü sınırları içindeki antik kent, bölgenin en…

1 gün ago

Alkış ve Müzik

  Milan Kundera (1929-), Saptırılmış Vasiyetler adlı deneme kitabında şöyle yazmış: “Caz konserlerinde alkış vardır.…

5 gün ago

Yemek Kültürü 25 Balık

  Antik dünyada balıklar, tatlı su ve tuzlu suda yetişenler olarak ayrılmış. Tatlı su balıkları,…

5 gün ago