İndus Uygarlığı 10 Mohenjo Daro 2

Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu

Şehirde çok gelişmiş bir kanalizasyon sistemi ve evlerin çoğunda küçük banyolar var. Ev içlerindeki merdivenler, bazı evlerin tek katlı olmadığının kanıtı. Evlerin duvarları çamurla sıvanarak tuğlaların içerdiği tuzun sıcaklık ve nemin değişmesiyle yol açabileceği zararlı etkiler önlenmiş. Evlerin sarnıçları da varmış.

Alçak alana kurulu şehirde 800 metrekarelik evler, bu evlerin tuvaletleri ve banyoları, bu büyük evlerin egemen sınıfa ait olma ihtimalini düşündürüyor.

Evler ve sokaklar kuzey-güney doğrultusunda dizilmiş. Kent, yolların birbirinden ayırdığı çok düzenli, 12 yapı adasından oluşuyor. Tüm binalar fırınlanmış tuğlalardan örülmüş ve tuğlaların ebadı bugünkü standart tuğla ebadında.

Nehrin yatağını değiştirmesi durumunda su ihtiyacını karşılamak üzere şehirde altı yüz kuyu yapılmış. Günümüzde nehir, şehirden 5 km uzakta akmakta.

Sabun taşından yapılmış Rahip-Kral büstü, Mohenjo Daro’da aşağı şehirde, küçük bir evin içinde bulunmuş. Sakallı, küçük gözlü, kibirli bakışlı, kolunda bir bilezik, başında bir saç bandı var ve pelerinin kenarları üç yapraklı yonca desenleri ile süslü. Büstü yapılan bu kişinin, ya da temsil ettiği makamın dini mi yönetsel mi olduğu belirsiz ama önemli biri olduğu belli (1). Üç yapraklı yonca desenleri, bölgeye batıdan ithal edilmiş. Bunlar ilk kez, MÖ 3. bin yılların başlarında Uruk’ta, boğa figürinlerini dekore etmede kullanılmış (2). Oradan İndus Vadisi’ne, Türkistan’a ve Mısır’a geçmiş ve astral bir anlam yüklenmiş. Bu yüzden gelişigüzel değil, nadiren, seçici olarak, yalnızca prestijli objelerde kullanılmış (3).
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Pakistan Ulusal Müzesi, Karaçi, 2024.

Buluntular, şehirde çömlekçiler, bakırcılar, bronz işçileri, taş işçileri, inşaatçılar, tuğla yapım ustaları, mühürcüler, boncuk imalatçıları, yer karocuları gibi uzman zanaat gruplarının varlığına işaret ediyor. Şehirde ayrıca katipler, rahipler?, idareciler, temizlikçiler, çiftçiler, kervancılar ve tüccarlar da vardı.

Mohenjodaro’da bulunmuş bu kil mührün 5000 yaşında olduğu düşünülüyor. İndus Nehrinde günümüzde de aynı tip tekneler kullanılıyor (2).

Yararlanılan Kaynaklar

(1) The Indus Valley Civilisations (Harappan Civilisation), Madgavkar Trust Mumbai, Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya, 2006.

(2) Save Mohenjo Daro, Madad Ali Sindhi, Mohen Jo Daro Excavation ve Government of Sindh Culture Department, 2022. The Sculptural Art of the Harappa Culture, Alexandra Ardeleanu-Jansen. Sayfa 117.

(3) Pakistan Ulusal Müzesi bilgilendirme levhası.