Categories: Kültür

Milliyetçilik 11

Fotoğraf: Aydınlık

İkinci Dünya Savaşı sonrası devlet başkanı olan, babası Hırvat, annesi Sloven Josip Broz Tito (1892-1980) döneminde milliyetçilik bitmedi ama milliyetçi dışavurumlar ve milliyetçilik yasaklandı. Tito, milletler-üstü bir çizgide, demokratik bir milletler mozaiği yaratmak istemişti. Sosyalist Yugoslavya, altı cumhuriyetten oluşan bir federasyondu: Slovenya, Hırvatistan, Sırbistan, Bosna-Hersek, Karadağ ve Makedonya. Bu cumhuriyetlerden Slovenya hariç hiçbiri milli esasa dayanmıyordu. Bir tek Slovenya’da azınlıklar marjinaldi. Tito öldüğünde yapılan nüfus sayımında kendisine milletler-üstü Yugoslav kimliğini uygun görenler nüfusun yalnızca %5’iydi. Tito sonrası bütün cumhuriyetlerde, çoğu milliyetçiliğe dayanan çok sayıda yeni parti kuruldu. Bir süre dönüşümlü başkanlık uygulandı ama üniter olmayan devletin parçalanması kolay oldu.
Zengin Kuzey/Batı cumhuriyetleri açısından “yoksulların yükünü taşımak” duygusu ile Kuzey/Batı’da “zengin ve uygar” Batı dünyasına ait olunduğu düşüncesi birleşince buna reaksiyon olarak Güney/Doğu’da anti-Batı bir şovenizm gelişti.
1980’lerin Yugoslavya’sında, hem milliyetçilik hem baskı politikası başlatan olay, 1981 Kosova ayaklanması ve bu ayaklanmanın şiddetle bastırılması oldu. Kosova, 1980’ler boyunca, Avrupa’da devlet terörünün ve insan hakları ihlallerinin en yoğun olduğu bölgeydi. Örgün bir hiyerarşik ihbar ağı kuruldu ve bölge kapatıldı.
1987’de Kosova, Makedonya ve Karadağ resmen iflas ilan etmişler, üç büyüklerin (Sırbistan, Slovenya ve Hırvatistan) iktisadi ve siyasi belirleyiciliği daha da pekişmişti. Eğilim, giderek federasyondan ayrılmaya evrildi.
45 yıl bir arada yaşamış bütün kimliklerin kendi devletlerine sahip olma arzusu Slovenya, Hırvatistan ve Makedonya’nın 1991 yılında bağımsızlıkları ilan etmesiyle başladı.
Kosova’nın Sırbistan’dan ayrılıp bağımsız bir devlet olmasına Pan-Slavizm gözlüğü ile bakan Rusya karşı çıkmıştı.
Aşırı milliyetçi ve saldırgan örgüt Kosova Kurtuluş Ordusu UÇK, 1997 yılında varlığını belli etmiş, lideri Haşim Taçi (1968-günümüzde cumhurbaşkanı), Cumhurbaşkanı İbrahim Rugova’nın (1944-2006) atadığı başbakanı görevden alıp, kendisi bir hükumet kurmuştur. UÇK’nın, Arnavut milliyetçiliği Batı destekli bir hareket olmuştur. Oysa Batı, Sırp milliyetçiliğinin büyük hayali Büyük Sırbistan’a karşı çıkmıştı çünkü Sırp milliyetçiliğinin gerisinde tarihsel olarak Rusya vardı.