Kültür

Şiddet 93A | Yasaklar ve Sansür Şiddeti 4A Kitaplar 1A Osmanlı Sansür Uygulaması 1

Fotoğraf: Ekrem Buğra Ekinci

 

  • Osmanlı sansür uygulamasının, kapalı paket ve zarfları sahibinden izin almadan açıp, içeriği “muzır” ise alıkoyma uygulamasına ne zaman başladığı tam olarak bilinmiyor. Ancak bu işlemin Avrupa devletleri tarafından çeşitli şekillerde ama daima sert bir biçimde protesto edildiği biliniyor.
  • 1890’ ların ortalarına gelinirken, yasaklamalarda sayı olarak büyük bir artış olmuş.
  • İstanbul’un demiryolu ile Avrupa’ya bağlanmasıyla Osmanlı’nın muzır saydığı yayınların sayısı da artmıştı. Yayınları yasaklayarak toplumun bunlardan etkilenmesini engelleme yöntemi Abdülhamit rejimine özgü bir uygulama olmamakla beraber bu dönemde sansürün ağırlaştığı söylenebilir. Bu dönemde her türlü yayına karşı aşırı hassasiyet gösterilmiştir.
  • “Halkın fikrini karıştırabilecek” gibi çok muğlak bir tanımla belirlenen yasaklamalar, dil bilmez, kültürü sınırlı, uluslararası oluşumlardan habersiz memur kadrolarını zora sokan ve korkutan bir uygulamaydı. Başına bir iş gelmesi korkusu ile memurların yasak kapsamını genişletmesi kaçınılmaz oldu. İsmini bir kez sansür listesinde gördüğü yazarın tüm kitaplarını dışlamak daha garantili bir işti.
  • Hariciyenin, dahiliyenin, maarifin, gümrüğün, postanın sansürleri ayrı ayrı olduğu gibi, birinin çıkardığı emri ve uygulamayı diğeri bilmiyordu. Dışarıdan gelen gazeteler yabancı postalar aracılığıyla geliyor ve abonelere serbestçe dağıtılıyordu. Sansürün İstanbul’daki yabancı muhabirlere ve gazetelerine saldırması da kapitülasyonlardan ötürü mümkün değildi. Yasaklı kitapların yabancı uyrukluların işlettikleri kitapçılarda serbestçe satışı da kapitülasyonların koruması yüzünden güçlükle engellenebiliyor, hatta çoğunlukla engellenemiyordu. Yabancılar Osmanlı değerlendirmesini kabul etmiyor, tazminat talepleri gündeme geliyordu.
  • Batılı yazarlar ve düşünürler gibi Osmanlı aydınlanma sürecinin öncüleri olan Şinasi, Namık Kemal, Şemsettin Sami, Ahmet Vefik Paşa, hatta Sultan’a hiç de karşı olmayan Ahmet Mithat ve Abdülhak Hamit de eserleri yasaklananlar arasındaydı. Halk edebiyatının bazı divanları bile yasaklıydı.
  • Toplanan malzeme bugünkü Divanyolu üzerindeki Basın Müzesi’nde saklanıyordu. Muzır kitap ve evrak, bitişikteki Çemberlitaş Hamamı’ nın külhanında yakılıyordu.

 

Füsun Kavrakoğlu

Leave a Comment
Paylaş
Published by
Füsun Kavrakoğlu
Tags: Abdulhak HamitAbdülhamit rejimiAhmet MithatAhmet Vefik PaşaBasın MüzesiÇemberlitaş HamamıkapitülasyonlarKitaplarNamık KemalOsmanlı sansür uygulamasıSansürŞemsettin SamişiddetŞinasiYasaklar ve Sansür ŞiddetiYasaklı kitaplar
7 yıl ago

Önceki Yazılar

Dr. David Livingstone 1

“Kaşif” tartışmalı bir unvandır. “Keşfettiği” yer, yereller tarafından uzun zamandan beri bilinir; bu bilgi kendisi…

22 saat ago

Milliyetçilik 43 Paranoyak Milliyetçilik

Paranoyak milliyetçilik, vatandaşın korkularını istismar ederek, güvensizlik ve nefreti körükleyerek kendilerine yarar sağlamaya çalışan siyasetçilerin…

2 gün ago

Kaya Sanatı

Kaya sanatı, Paleolitik dönemin en önemli kültürel dışavurumudur. Kendini, mağara duvarlarında, sığınılan kaya altlarında göstermiştir.…

5 gün ago

Göçmenler 20

Almanya’daki sığınmacıların üniversite eğitimi alamıyor, çalışamıyor ve yaşadıkları yerden ayrılamıyorlar. Barakalarda yaşıyorlar ve yaşadıkları barakalar…

6 gün ago

Edebiyata Dair 13

19. yüzyılda demiryolu bir yenilik simgesiydi; yeni bir hayat getiriyor ve eskisini yok ediyordu. Bu…

7 gün ago

Altay Balbalları

Rusya’nın Altay Cumhuriyeti’nin Gorno-Altaysk şehrindeki müzede gördüğüm balbal ve balbal parçalarını da balbal dosyamıza eklemek…

1 hafta ago