Batı’da Doğu, İslam ve Türk Algısı 12 Miguel de Cervantes Saavedra 3

MIGUEL DE CERVANTES SAAVEDRA 3

1547-1616

 

 

• Don Quijote, kendini kahramanlık açısından Trabzon’un son imparatoru tarafından onurlandırılmış olarak hayal eder. Don Quijote’nin kurtarmaya çalıştığı esir prenses Dulcinea da gerçekte Uzun Hasan’a gelin olarak gönderilen Trabzon Prensesi Despina Hatun’dur. (2)
• Cervantes’in Yiğit İspanyol, Cezayir Zindanları ve Yüce Sultan adlı komedileri Türklerle ilgilidir. Yüce Sultan (La Gran Sultana), daha sonraları müzik tarihine Opera Turco diye girecek olan tarzın bir tür öncülü olarak görülür. Opera Turco, Opera Buffa diye anılan komik operanın bir türüdür. Türklerle ilgili ve konusu genellikle Topkapı Sarayı’nda geçen kırktan çok opera vardır. Bunlarda Türklerle dalga geçilir, Türk egzotizmi konu edilir, ama aralarında Genç Osman Faciası gibi acıklı olanlar da vardır (3).
• Yüce Sultan 1615 yılında yayımlanmış ama döneminde hiç oynanmamıştır. Oyun, görkemli bir sahneyle, Osmanlı padişahının Cuma namazına Ayasofya’ya gidişiyle başlar. Yahudiler’in Cezayir ve İstanbul’daki farklı konumlarına işaret eder. Osmanlı’da izlenen hoşgörülü politika esere yansır. Cervantes, kendi gibi konuşan bir Osmanlı padişahı yaratmıştır; Cezayir’den gelmiş özgür tutsak da sanki Cervantes’in ikizidir. Yüce Sultan’da Yahudiler’in de doğurganlığına vurgu yapılır (4). Doğu, doğurgandır.
• Cervantes’in Akdeniz’de geçirdiği yıllar sırasında hüküm sürmüş olan Sultan III. Murat’ın Avrupa meselelerini danıştığı Yeni Hıristiyan/Portekizli Yahudi David Passi Osmanlı Devleti üzerinde etkilidir. Cervantes, II. Selim döneminde de örtük bir biçimde Yeni Hıristiyanlar’ın yükselişinden söz etmiştir. Hoşgörünün bir bedeli olduğunu bildiği için ince dil oyunları yapar, örtük bir dil kullanarak, otosansür ile kendini garantiye alır (4).

• Granada’daki teteria denilen çayhanelere devam eden Yakındoğulu insanlara hala el Turco yani Türk deniliyor. Osmanlı ile Akdeniz’deki kapışmalardan kalma bir alışkanlık bu. İspanya ve İtalya kıyılarını abluka altına alan Barbaros ve Turgut Reis gibi Osmanlı Kaptan-ı Deryaları komutasındaki korsanlar sebebiyle doğan korku yüzünden, özellikle Endülüs kıyılarında, tepelik yerlerde sık sık görülen gözcü kuleleri 1600’lü yıllardan kalmadır ve her an baskınları beklenen Türk tehlikesine karşı yapılmışlardır. Turco adı, hala, güçlü, haşmetli olmayı ifade ediyor (10).
• İspanyolcada Müslüman olan herkesi içine alan bir moro sözcüğü var. Fas’ın neredeyse tüm batı dillerindeki karşılığı da buradan geliyor. Bugün hala İspanyolca, “bakalım her şey yolunda mı?” cümlesini tam tercüme ettiğimizde “bakalım sahilde Araplar var mı?” cümlesi karşımıza çıkıyor (10).
• Geçmiş, asırlar sonra da gündelik yaşama taşınıyor.

 

Yararlanılan Kaynaklar

1-      Cervantes İnebahtı’nın Tek Kollusu, Yağmur Atsız, Boyut Kitapları, 1997.

2-      “Bildiğimiz” Gibi Değilmiş, Özhan Öztürk, Radikal Kitap, 7 Eylül 2007.

3-      Yüce Sultan, Miguel de Cervantes, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2008.

4-      Akdeniz Canavarı Cervantes ve La Gran Sultana, Mukadder Yaycıoğlu, Yüce Sultan’a Önsöz.

5-      Soylu Ruhlu Şövalye, Asuman Kafaoğlu Büke, Cumhuriyet Kitap, 16 Mart 2017.

6-      Osmanlı Don Kişot’u, Nilgün Cerrahoğlu, Cumhuriyet, 9 Nisan 2915.

7-      Don Quijote Cilt 1, Miguel de Cervantes Saavedra, YKY, 2017.

8-      Sunuş, Jale Parla, Don Quijote Cilt 1, Miguel de Cervantes Saavedra, YKY, 2017.

9-      Don Quijote, Cervantes, Sosyal Yayınlar, 1992.

10-   Endülüs, İlker Özünlü, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2005.