Çağdaş Sanata Varış 8 | Romantizm 5

19. Yüzyıl Mimarisi 1

• 18.yüzyılın sonunda Fransız devrimci mimarlardan söz edilir. Yapının, işlevine uygun olarak, simgesel bir biçim almasını savunurlar. Dekora gereksinimi olmayan, saf biçimlerden yola çıkarak, sert çizgilerden oluşan bir anıtsallık, özerk olmak isteyen bir  mimari anlayış. Sular İdaresi yönetim binasının içinden ırmağın geçtiği bir silindir şeklinde, Newton için küre biçiminde bir gömüt tasarlanması gibi.
• Siyasal zorunluluklarla yeni bir kentçilik doğdu. Sosyal, politik ve ekonomik gereklere göre kurulan veya düzenlenen kentlerde binaların varlık nedenleri ve konumları üsluplarından daha çok önemsenmiştir. Avrupa’nın eski kentlerinde yalnızca düzenleme yapılabilirken, yeni kurulan ABD’de geniş, düzenli, görkemli, yaşanabilir kentler sıfırdan, günün gereklerine uygun olarak kurulmuştur. Garlar, parlamento binaları, tiyatrolar, büyük mağazalar, konaklar egemen ideolojinin yapılarıdır. Şehircilikte sokakların açıldığı geniş meydanlar demokrasi habercisidir.
• Mimari üslupla ilgili kararlar estetik ölçütler kadar felsefi düşüncelere, ideolojik ilkelere ve dönemin düşünsel bağlamına göre alınıyordu. İlkin devlet düşüncesine, daha sonra belirgin bir ideolojik bağlam arayan burjuva sınıfına bağlı olarak  mimari evrim geçirdi.
• Barok Roma’nın egemenliğini yitirmesi, kutsal hakka ve Kilise’nin sınırsız gücüne tam uymuş olan barok ve rokoko artık istenmiyordu. Aydınlanma felsefesi, 1760 yıllarından itibaren burjuva sınıfının eline iktidarın anahtarlarını teslim eden bir kavram olmuştu. Bu sırada arkeoloji de belirleyici bir nitelik kazandı. Mimarlar, Napoli, Pompei ve Herculanum kazılarına ve Yunanistan’ın antik kalıntılarına akın ettiler. Klasisizm, on yıllar boyunca tek estetik olarak kaldı.
• Napoleon kendisini Roma imparatorlarının ardılı sayıyordu. Ona göre siyaset ve mimarlık iç içeydi ve mimarlardan çok askeri mühendislere güveniyor, büyük mimarinin halklarının yararına olduğuna inanıyordu. Carrousel Anıtı ve Zafer Anıtı’nın yapımı 1806’da başlatıldı. Roma Traianus sütunun örnek alan, Büyük Ordu’ya adanan Vendome Alanı sütunu, Büyük Ordu Tapınağı (günümüzde Madeleine Kilisesi), 1811 yılında Buğday Hali’nin yeniden yapımı gibi anıtsal imparatorluk yapıları inşa edildi. Hükümdarların uluslararası eğilimleri ile klasisizm arasında akrabalık vardır. Bu tür enternasyonalist yapımların hepsinin alnaçları sütunlu bir kapıyla bezenmiştir. Sen Petersburg’da Hermitaj Müzesi, Milano’da La Scala Tiyatrosu, Madrid’de Prado Müzesi, Washington’da Capitol bu binalara örnek verilebilir. Yunan Yeniden Canlandırma üslubu 19.yüzyıl ABD’sinin önde gelen üslubuydu.  Klasik mimarlık, demokratik parlemantarizm gibi merkezi iktidarın da simgesi olarak 1930’lara kadar sürdü.
• Yapılara, daha soylu bir görünüm vermek amacıyla, üstün kültürü simgelediği düşünülen antik sanat parçaları ilave ediliyordu. Antik örneklerden alınan motifler de, dışta olduğu kadar iç mekan tasarımında da önemliydi.
• Romantik çağ, mimarlık alanında, antik ile gotiği birleştirmeyi düşledi. Klasisizmin uluslarüstücülüğüne, romantik düşünceye göre, soyluluğu, saflığı ve gerçeği simgeleyen Gotik karşı koyacaktı.
• 19.yüzyılın Yeniden Canlandırma üslupları büyük ölçüde sözcük anlamı resimsi olan, Pitoresk’ten türetilmişti. Pitoresk, düzensizlik,  çeşitlilikle dramayı vurguladığı  için Yeniden Canlandırma mimarlığı da planlı bir düzensizlikle tanımlanmıştı. Erken 19.yüzyıl Pitoresk kır evlerinde karmaşık çatı çizgileri, farklı pencere türleri, bezemeli bacaları  tasarımın esasını oluşturur. Bu çeşitlilik sayesinde binaya Pitoresk bir görünüm kazandırmak amaçlanır.
• Gotik üslup geç 18.yüzyılda önce sadece girişik bezeme gibi Gotik üsluba özgü motiflerin uyarlanmasıyla yeniden canlanmıştı. Hemen ardından Gotik binaların ölçekli olarak birebir kopyalanmasına geçildi. Mimarlar, zaman içinde evrilmiş gibi görünen binalar yapma arayışı içinde olduklarından, Gotik Yeniden Canlandırma üslubunda karakteristik ögeler olan asimetrik kuleler tasarlamaya başlamışlardı. Bir köşe üzerine yerleştirilen bu kulelerle binaya kasıtlı olarak düzensiz bir siluet kazandırılmaktaydı. Kullanılan malzemelerde bazı değişiklikler yapıldı: Ortaçağ’da olduğu gibi taş kullanmak yerine alçı, tuğla, pişmiş toprak karolar ve ahşap kullanıldığı oldu. 19.yüzyılda Gotik Yeniden Canlandırma üslubu konut yapımında da çok revaçtaydı: Sivri kemerler, mazgallı siperler, düzensiz bacalar, girişik bezemeli pencereler, çıkma kuleli konutlar yapıldı. Geç Ortaçağ’daki kamusal ihtişamı çağrıştırmayı amaçlayan Gotik Yeniden Canlandırma üslubu ulusal gururun ifade biçimi oldu. Londra’daki Parlamento Binası ve Adliye Sarayı ile pek çok kamu binası da Gotik Yeniden Canlandırma üslubunda yapıldı. Aynı şekilde, Ortaçağ’da hissedilen din sevgisini yeniden canlandırmak amacıyla bu üslup kiliselerde de sıklıkla kullanılmaya başladı. Ortaçağ Almanya’sının büyüklüğünü anımsayan tarihsel bilinç ve Prusya Kralının emri ile Köln Katedrali’nin onarımına ve katedrali tamamlama çalışmalarına başlandı. Ulus düşüncesi, Almanlar arasında giderek kendini kabul ettirirken, çokuluslu Avusturya’da ulus sorunu fazla kurcalanmıyordu. ( Gelecek için çok belirleyici bir durum.)