Cuniçiro Tanizaki (1886-1965)

İmparatorluk Üniversitesi‘nde edebiyat eğitimi aldı ama maddi güçlükler nedeniyle mezun olamadı. Deprem sonrası soğuk ve resmi Tokyo’dan ayrıldı, neşeli ve rahat kültürü ile ünlü Osaka’ya yerleşince bu kültür, Tanizaki’nin edebiyat tarzında büyük iz bıraktı. Yaşadığı çevreyi eserlerine döktü, gözlemlediği dünyayı yazdı. Karakterleri, bağımsız ve hür olmaktan, irade sahibi bireyler olmaktan kaçınırlar. Eserlerinde kadınlar güçlü şahsiyetlerdir. Buna karşılık erkekler kadınların karşısında pısırıktırlar. Eserlerindeki ortak tema iradeden kaçıştır. Tanizaki’nin karakterleri, kaçıştadır. Kendi istenci kendi egosuyla hareket eden fertler olmaktan kaçarlar (1).

Ülkesinin gelenekleriyle Batı kültürü arasındaki çatışmayı tanımlayan bir yazar olarak tanınan Tanizaki’nin Gölgeye Övgü (1933) adlı eseri, ödüllü mimar, Profesör Kengo Kuma tarafından edebi bir yazı olmaktan çok mimari bir söylev olarak anıldı; yaşayan varlıkların belirli bir kesiminin ekolojisine dair bilimsel bir tez olduğu öne sürüldü. Öyle ki, Kuma, 2020 Tokyo Olimpiyatları’na ev sahipliği yapan Ulusal Stadyum’un projesini yaparken tema olarak gölge konseptini seçtiğini belirtmiş (2). Eskişehir Odunpazarı Modern Müze (OMM) ile tanıdığımız Kuma, ülkesinin Batı’dan farkını geçen yüzyılın en büyük mimarlarından Le Corbusier’nin Batı geleneğinde ışığın önemine değinmesine yer verirken, Japonya’da odaya doğrudan giren ve parlayan ışığın değil, Tanizaki’nin vurguladığı gibi tavandan ya da yerden yansıyarak gelen yumuşak ışığın tercih edildiğini, uzun saçakların gölgesinin yapıya katkısının büyük olduğunu yazar (3).

Bir Kedi, Bir Adam, İki Kadın (1936) adlı eserinde başrolü bir kediye vererek trajikomik bir hikaye anlattı.

Çılgın Bir İhtiyarın Güncesi (1961) adlı eseri konusu itibariyle günümüzde Yasunari Kavabata’nın Uyuyan Güzeller Evi (1961) ve Gabriel Garcia Marquez’in Benim Hüzünlü Orospularım (2004) ile birlikte anılmaktadır. Kavabata ve Marquez’de yalnızlık duygusu ve ölüm düşüncesi ön plana çıkarken Tanizaki’de saplantılı bir aşk, ölüm ve acıya paralel olarak cinsel dürtüler daha baskındır. Tanizaki’nin kahramanı, kendini yalnızlık ve ölüm düşüncelerine kaptırmaz, ölümü son derece soğukkanlı bir biçimde karşılar. Eserde, aşkın ya da tutkunun insanı yaşama bağlaması kadar ölümü de kolaylaştırabileceğinin altı çizilir (4).

1949’da ülkesinin en saygın edebiyat ödülü olan İmparatorluk Ödülü’ne değer görülen, Japon Edebiyatının Büyük Dörtlüsü’nden biri kabul edilen Tanizaki, kariyeri boyunca ülkesinde dönemin en büyük yazarı olarak kabul gördü (Diğerleri Yasunari Kavabata, Yukio Mişima ve Haruki Murakami’dir.) Tanizaki’nin ölümü, Natsuma Soseki’den sonra Japonya’nın en büyük yazarının ölümü olarak nitelenmiş.

Yararlanılan Kaynaklar

(1) Bir Kedi Bir Adam İki Kadın, Çevirmenin Önsözü, Alper Kaan Bilir, İthaki Yayınları, 2022.  Sayfa 18-21.

(2) Gölgeye Övgü, Önsöz, Kengo Kuma, İthaki Yayınları, 2024. Sayfa 6, 7.

(3) My Life as an Architect in Tokyo, Kengo Kuma, Thames&Hudson Ltd., 2021. Sayfa 30, 32.

(4) Çılgın İhtiyarın Fantezileri, Esin Coşkun, Radikal Kitap, 24.02.2006.

Gölgeye Övgü, Cuniçiro Tanizaki, İthaki Yayınları, 2024.

Bir Kedi Bir Adam İki Kadın, Cuniçiro Tanizaki, İthaki Yayınları, 2022.

Çılgın Bir İhtiyarın Güncesi, Cuniçiro Tanizaki, Can Yayınları, 2006.

Uykuda Sevilen Kızlar, Yasunari Kavabata, Çaba Yayın Dağıtım, 1988.

Benim Hüzünlü Orospularım, Gabriel Garcia Marquez, Can Yayınları, 2005.