Livingstone ile Henry Morton Stanley’in Tanganika Gölü kıyısında karşılaşmalarını gösteren bu baskının fotoğrafını Victoria Falls’da çektim. Bu karşılaşmada Stanley’in “Sanırım Dr. Livingstone ile görüşüyorum? (“Dr. Livingstone I presume?”) demesi çok ünlüdür.
Livingstone ABD’li gazeteci Henry Morton Stanley’nin New York Herald’da başlattığı yayın bombardımanı aracılığıyla efsaneleşti ve ünü dünyaya yayıldı. Livingstone aynı bilgileri Londra’ya da göndermiş ama ilgi çekmemişti. New York Herald’ın yayıncısı ve genel yayın yönetmeni James Gordon Bennet, Süveyş Kanalı’nın açılışını izlemeye gitmiş olan Stanley’i, Livingstone’u aramaya gönderdi. Adamları tarafından terk edildiği, kabile üyeleri tarafından öldürüldüğü söyleniyor, kendisinden uzun zamandır haber alınamıyordu. Royal Geographic Society onu bulmak için bir grup yollamıştı. Stanley, Mart 1871’de Zanzibar’a ulaştı. Stanley’e hamallar ve askerlerden oluşan toplam 192 kişi eşlik ediyor, yanlarında yaklaşık 7 tonluk bir yükle yolculuk ediyorlardı. Gazeteci, son derece iyi donatılmış ve organize edilmiş grupları, yolu keşfetmeleri ve erzak istasyonu kurmaları için birbiri peşi sıra göndermişti. Üç ay sonra, bir kervana rastladı ve doğru yolda olduğunu öğrendi. Ujiji’de (Tanzanya) Doktor Livingstone’nun iki hizmetkarı Susi ve Cuma, Stanley’i onun yanına götürdüler. Hasta olan Livingstone altı yıl içinde yaptıklarını anlattı ama hemen oradan ayrılmayı reddetti. Nil’in kaynaklarını bulmadan dönmeyecekti. Güncesini Stanley ile kızı Agnes’a yolladı. Stanley’den Afrika’nın doğusunda köleliğin sona ermediğini yazmasını istedi.
Stanley’in yazıları ile New York Herald’ın tirajı önemli ölçüde arttı. Livingstone’u Nasıl Buldum? adlı bir kitap yazdı. Köleliğe karşı bir kampanya başlattı. Avam Kamarası karar aldı ve Zanzibar Sultanı bir abluka ile tehdit edildi; Sultan Temmuz 1873’te esir ticaretini yasakladığını ilan etti. Ne var ki Livingstone Mart 1873’te Kuzey Zambiya’da Ilala’da Chitambo Köyü’nde ölmüştü, bunu göremedi (Ölümünü Nisan ve Mayıs ayına tarihleyen kaynaklar da gördüm).
Susi ve Cuma, kalbini öldüğü yere gömdüler; Livingstone’un cesedini İngiltere’ye götürülmesi için 1500 km uzağa, sahile taşıma işini de başarıyla yaptılar. Ama Afrika köylerini bir cesetle geçmek, batıl inançlı kabilelere korku salmak demekti. Cesedi geçici olarak mumyaladılar: Cesedi, sürekli konyak püskürterek on dört gün güneşte kuruttular, bir çadır bezine sardılar, hava almasın diye ziftle sıvadılar. Yola koyulup beş ay sonra Bagamoyo’ya (Tanzanya) ulaştıklarında Livingstone öleli 9 ay olmuştu. Londra’da Westminster Manastırı’na Kaşifler Köşesi’ne defnedildi.
“Tanrı, dünyanın çehresindeki bu yarayı kapatmak için mücadele verenlerin yanında olacaktır.” Güncesinden alınan bu sözler mezar taşına yazıldı.
Victoria Falls Köprüsü 14 ay gibi kısa bir sürede İngiliz şirketi Cleveland Bridge tarafından inşa edildi. 12 Eylül 1905 tarihinde ünlü bilim adamı Charles Darwin’in oğlu Profesör Darwin tarafından açıldı. Köprü, Zambiya ve Zimbabwe‘yi birleştiriyor. Dr. Livingstone burayı duyurmuştu ama tren yolu ve köprü buraya gelenlerin sayısını çok artırdı.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu, Victoria Falls, Zimbabwe, 2024.
Yararlanılan Kaynaklar
Livingstone, Pierre Marc ve Jan Sovak, AD Yayıncılık, 1997.
Victoria Falls şehrindeki bilgilendirme levhaları.
Leave A Reply