Japon edebiyatında zuihitsu adı verilen tür, içinden geldiği gibi yazmak anlamına geliyor. Türün ilk ve en ünlü örneği ise Sei Şonagon tarafından yazılmış olan Yastıkname (The Pillow Book)(sayfa 9). Şonagon, Japon sarayında nedimeler için kullanılan bir unvan. Sei, 990 yılında İmparatoriçe Sadako’nun hizmetine girmiş, 1000 yılında imparatoriçe ölünce saraydan ayrılıp evlenmiş. Yazarın gerçek adı ve ölüm tarihi bilinmiyor (sayfa 10). Bu, kendi başına bir tür yaratmış bir kitap. Saray çevresinde doğmuş olan zuihitsu, günce, biyografi, hatırat, şiir, aforizma, listeleme, anlatı eskizi, denemenin özgün bir bileşimi (sayfa 9).
Yastıkname’nin yazıldığı dönemde dünyanın büyük çoğunluğu destan çağındadır: Manas Destanı, Dede Korkut Destanı, Beowulf Destanı gibi (sayfa 16).
Yastıkname, Sei Şonagon, Metis Yayınları, 2006.
2017 yılındaki Venedik Bienali’ne katılan çağdaş Japon sanatçılarının Giardini’deki yerlerinden başka Palazzo Morosini’de de Japonya’ya ait bir sergi olduğunu okuyunca oraya da gitmiş ve zengin bir sergi ile karşılaşmıştım. Sergi girişinde izleyiciyi karşılayan paneli sizinle paylaşıyorum.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu
Sei Şonagon, Heian dönemi sarayındaki saçmalıkları fevkalade bir sezgiyle dile getirmiştir. Bugün bile modern Japon edebiyatında onun geleneği yaşamakta ve bu gelenek Japon toplumunun kendine özgü yapısını yansıtmaktadır (sayfa 39). Yastıkname dini, dinsel içerikten çok, toplumsal geleneklerin bir parçası olarak ele alır. Yazar, gündelik hayatın gerçeklerini derinden kavramış ve bunları en iyi şekilde ifade etmiştir ama Budizm hakkındaki bilgisi ve konuya olan ilgisi zayıf bulunur (sayfa 179). Şonagon, en saçma olayların bile ayrıntılarını kaçırmamış, bize aktarmış, bazen de işi abartmıştır. Ama bu abartı, bize görsel bir şölen sunar. Sei Şonagon, toplumdaki güçlü insanlardan övgüsünü esirgemezken Genji’nin ünlü yazarı Murasaki Şikibu kendisiyle çevresindeki insanlar arasına düşünsel bir mesafe koymuştur (sayfa 184, 185). Sei Şonagon için fani estetik, belli bir mevsimin belli bir zamanında seyredilen bir manzaraydı (sayfa 448).
Japon Edebiyatı Tarihi, Şuiçi Kato, Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, 2012.
Bana Yastıkname’yi tavsiye eden sevgili Hülya Akal’a teşekkür ediyorum. FK
Leave A Reply