Kırık veya dalgalı biçimde yer yer zikzak çizgiler içeren motiflerle bezenmiş el yapımı Neolitik seramik eşyalar, teknik anlamda zayıf ve tasarım olarak kaba, olarak tanımlanır. Bu ilk Transkafkasya çömlekleri kendisini en iyi biçimde MÖ 6000 yıllarında Anadolu’da yaygınlaşan Neolitik seramik kültüründe ifade etmektedir (1).
Transkafkasya Kura-Aras kültürünün MÖ 3000 yılındaki en temel ve en dikkat çeken özelliği siyaha veya kırmızıya boyanmış ve metalik cila ile parlatılmış el yapımı çömlekler olmasıdır. Vazolar genel olarak yivli, geometrik süslerle bezenmiş, kaseler bazen düzgün durmalarını bile engelleyecek kadar küçük tabanlı yapılmıştır. Kura-Aras çömleklerinin Galile Denizi‘nin güneybatı köşesinde bulunan eski Beth-Yerah köyünün adından türetilen Kirbet Kerak çömleklerine çok benzediği görülmektedir. Bunlar Filistin’de yapılan en güzel çömleklerdir ve düzenli, çömlekçi çarkı ile yapılan çömleklerin tipik özelliklerini ortaya koyan bu çömlekler, MÖ 2600- 2400 yılları arasında kullanılmışlardır. Bunların Suriye ve Filistin’e muhtemelen Gürcistan’dan gelen ‘barbar kabileler’ tarafından taşındığı düşünülmektedir (2).
Kirbet Kerak çömlekçilerinin ise Hurriler’in ilk dalgası olabilme ihtimali vardır. Gürcistan ve Ermenistan‘ın, Orta ve Doğu Anadolu’nun, hatta Kafkasya’nın merkezi bölgesinin kuzeyindeki Dağıstan ve Çeçenya-İnguşetya’nın bu Kirbet Kerak çömleklerine çok benzeyen bulgularla karakterize edilmesi, MÖ üçüncü bin yılın ortalarında Akdeniz kıyısından Karadeniz’e ve Kafkas Dağlarına kadar olan bölgelerde yaşayan insanların, yani Gürcü ulusunun öncülerinin, yoğun kültürel ve etnik açılımlarını kanıtlayan bir olgu olarak görülmektedir (3).
Güney Osetya’daki Kulbakebi çömlekleri, dikkat çekecek ölçüde güzel, çok iyi modellerle tasarlanmışlardı, çoğunlukla kırmızı cilalıydılar, aralarında az rastlanır üç saplı vazolar da vardı (4).
MÖ ikinci binyılın ilk yarısında gerçekleşen Orta Bronz Çağı’na tarihlenen, ‘muhteşem’ olarak değerlendirilen Trialeti kültürüne ait kil kaplar.
Fotoğraflar: Füsun Kavrakoğlu, Tiflis, 2025.
Çok özenli geometrik hatlarla süslenmiş Trialeti çömlekleri, mezarlarda gri veya siyahımsı sırla boyanmış vazolarla birlikte bulunmuştur. Boyalı vazolardan bazıları parlak, beyazımsı sır ile boyanmış ve koyu kahverengi parlak boya ile zengin bir tarzda bezenmiştir. Yivli motifin yalnız başına veya diğerleri ile birlikte sıkça kullanımı zaten Gürcü Kalkolitik döneminden bilinmektedir ve bu süslemelerin Miken dönemindeki bulgularını hatırlatmaktadır. Bir başka kap grubu tamamen kırmızıya boyanmıştır ve üzerindeki siyah hatlı üçgen şekillerin arka planını oluşturmaktadır. Şekiller vazoların boyun ve omuz kısımlarının etrafına yerleştirilmişlerdir (5).
Trialeti adlı tarihi bölgenin idari merkezi Tsalka’da bulunan, kurgandan çıkarılan bir kil kap da ilk örneğimiz gibi Tiflis’teki Gürcistan Ulusal Müzesi’nde yer alan koleksiyonun bir parçasıdır.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, 2025.
Yararlanılan Kaynak
(1) Gürcüler, David Marshall Lang, Ceylan Yayıncılık, 1997. Sayfa 30.
(2) A.g.e., sayfa 33.
(3) A.g.e., sayfa 34.
(4) A.g.e., sayfa 35.
(5) A.g.e., sayfa 42.
Leave A Reply