Manas Destanı’nın devri hakkında araştırmacılar farklı görüşlere sahiptir (Hocamız Prof. Dr. Ahmet Taşağıl, kesin olarak bilinse, destan değil, tarih olurdu diyor). Destan, en eski Türk destan ve mitolojisinden izler taşır. İslamiyet öncesinde de var olduğu, daha sonra İslami unsurların da destanda işlendiği düşünülüyor. Toplum hayatında yer alan önemli olayların destanların bünyesine yeni unsurlar katarak destanı zenginleştirdiği biliniyor.
Manas Destanı’nın 9. yüzyılda Kırgızlar’ın Yenisey ve Minusink bölgelerinde yaşadıkları yıllarda Uygurlar ve Çinlilerle yaptıkları savaşlar sırasında oluşmaya başladığını; 16. ve 17. yüzyıllarda Kırgızlar ile Kalmuklar (Budist Batı Moğolları) veya Müslüman Orta Asya kavimleriyle Kalmuklar ve Çinliler arasındaki savaşlar sırasında da yeni unsurlar kazandığı düşünülüyor. Müslüman alpler ile kafirler arasında geçen savaşlar, destana yeni bir çatı kazandırmıştır.
Manas Destanı, bir buçuk milyon mısradan uzundur. Hürriyet mücadelesi, vatan ve millet sevgisi ana temalarıdır. Kırgızlar’ın etnografyası, adet ve inançları hakkında bilgi içerir.
Kırgız Türkleri’nin ulusal kahramanı Manas’ın beşikte iken konuşmaya başlaması, kafirleri yeneceğini söylemesi, delikanlı olunca Çinlileri yenmesi, Hokand ve Buhara’yı haraca bağlaması, Müslüman yiğit Almanbet ile birçok savaşa girmesi, evlenmesi, iki kez öldürülmesine rağmen dirilmesi, Kabe’yi tavafı destanda yer alır. Tüfekle vurularak ölmesinden sonra 40 yiğit Manas’ı yeraltı dünyasından geri getirmiştir. Eşkiyalar tarafından zehirlenmesinden sonra Tanrı, Manas’ın hayatını ikinci kez bağışlamıştır. Oğlu, töre bilmezliği yüzünden Manas’ın yiğitlerini gücendirir, babasının hatırasına saygıda kusur eder ve düşmanına yenilerek kaybolur. Onun oğlu ise atası Manas’ın yaşadığı Talas Ovası’ndan Taşkent’e kadar olan yerde hüküm sürer.
Yararlanılan Kaynak
Türk Mitolojisi, Prof. Dr. Ahmet Taşağıl, Kültür Bilincini Geliştirme Vakfı Semineri, Ocak 2021.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Van, Şubat 2018.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu, Van, Ulupamir, Şubat 2018.
Leave A Reply