Bizans İmparatorluğu 110| Konstantin Döneminde Konstantinopolis Yapıları 1

I. Konstantin döneminde şehrin nasıl olduğu tam bilinememektedir. İlk Konstantinopolis bütünüyle yitip gitmiştir. Konstantin’in kurduğu kentin ve anıtlarının, arkeolojik açıdan sağlıklı bir tarifini yapmak olanaksızdır. Kentin tanımları, imparatorun ve ileri gelenlerin yapım etkinliklerini, yaşamlarını ve törenlerini anlatmakla birlikte fiziksel içeriği olmayan betimlemelerdir. Roma, yitik Doğu başkentinin idealize edilmiş bir rekonstrüksiyonu için birincil kaynaktır.
Kuruluşundan beri Konstantinopolis’in heykel zenginliğinin birçok kaynakta bahsi vardır.
Bugünkü Cibali, Fatih, Altımermer ve Etyemez’in oluşturduğu dairenin merkezi Konstantin Forumu idi.
Forum, bir buluşma yeri, anıtsal ve simgesel bir alandı. Kentteki ilk forum, Severus kentinin ana kapısı önüne inşa edilmişti.
Konstantin Forumu’nun eski kentin nekropolisi üzerine inşa edildiği düşünülüyor.

Konstantin Forumu, bugünkü Çemberlitaş’ta I. Konstantin tarafından inşa ettirilir. Kuzey-Güney yönünde oval planlı olduğu ve iki katlı revaklarla çevrili olduğu düşünülüyor. Forum’da senato binası, anıtsal bir çeşme (nymphaeum) ile gümüş işleyen esnaf ve mumcuların dükkanları bulunurdu. Zemini mermer, çevresi heykel ve kabartmalarla süslenmişti. Meydanın iki kemerli girişi vardı. Konstantin, foruma, kendi siparişi olan çok sayıda heykel yerleştirmişti.
Eşsiz imparatorluk taşının, yani Mısır’dan getirilen kırmızı somaki mermerden yapılma masif sütunun üzerine dikili, imparatoru güneş olarak canlandıran heykel forumun merkezindeydi.
Bu sütunun Roma’daki Apollon Tapınağı’ndan sökülüp getirildiği de söylenir. Bu sütun Yeni Roma’ya dikildiğinde, üzerine Apollon ile aynı pozda, doğuya bakarak güneşi selamlayan Büyük Konstantin’in heykelinin konduğu öne sürülür.
Konstantin Sütunu’nun dörtgen kaidesine, imparatorlara adanan bir tapınma yeri yapılır. Yaklaşık 50 metre yüksekliğinde olduğu; porfir sütunun tepesinde İmparator Büyük Konstantin’in heykelinin durduğu; 5. yüzyılda sütundan bir parça kopmasının ardından çemberle güvenlik sağlandığı; 1106’daki fırtınada heykel ile tamburlardan üç parça düştüğü, çok sayıda insanın öldüğü; I. Manuel Komnenos (1143-1180) tarafından onartıldığı; bu onarımda yeni başlık üzerine bir haç dikildiği; 1515’deki yangında çok zarar gördüğü, bu yüzden çemberlerle sağlamlaştırıldığı, bu tarihten itibaren semtin Çemberlitaş olarak anıldığı bilinmektedir. Semte adını veren Çemberli Taş, Yanık Sütun olarak da bilinir.
Çemberlitaş semtinin anıt yapıları arasında Binbirdirek ve Şerefiye (Maksima) sarnıçları da sayılabilir.

Million Taşı’nı, Tüm Roma’nın merkezini Konstantinopolis olarak gören Konstantin’in diktirdiği bilinir.
Million Taşı, Greenwich’ten önceki sıfır noktasıdır.

Büyük Konstantin zamanında inşa edilen yapıların görkemi hakkında fikir veren anıtsal kilit taşı. Çemberlitaş’ta bulunan bu kilit taşının, Forum’a açılan büyük bir kemere ait olduğu düşünülüyor.
İstanbul Arkeoloji Müzesi.
Fotoğraf: Füsun Kavrakoğlu